Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon

Monumentale Kerken Projector Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families De Westfriese Molens

 

Delen
:



RSS

Facebook

Archivering » Boeken » West-Friesland... het land waar wij wonen » Pagina 118-121

6.3 Van dingen die gingen

Bijzondere gebruiken, leven en dood

Soms worden herinneringen tot nieuw leven gewekt, getuige het optreden van folkloristische dansgroepen en het dragen van de Westfriese klederdracht. In snel veranderende tijden als de onze wordt de vluchtige aandacht van degene die kennis nemen van deze folklore meestal weer spoedig afgeleid, zodat dit streven tot een toeristische attractie beperkt blijft.
Niet zo vluchtig zijn de symbolen die een vruchtbaar of godvruchtig leven verbeelden. Levensbomen in bovenlichten boven deuren zijn er nog vele; in mindere mate de aanduidingen J.H.S. of I.H.S. (Iesos Huios Soter; Jezus, Zoon, Redder) bij huizen met katholieke bewoners. Toch keek een gemeenteambtenaar in Grootebroek wel even vreemd op toen een nieuwbakken Streker hem vroeg waarom de mensen die Individuele Huur Subsidie kregen dit zo nadrukkelijk op hun huis vermeldden. Als je dat zo hoort, lijkt het heel zinvol om over de oude gebruiken van West-Friesland te schrijven…

Vooral in Grootebroek en Bovenkarspel zijn nog bovenlichten van voordeuren te zien die de vroomheid van vroegere (of huidige) bewoners aangeven. Aan de drie letters worden verschillende betekenissen toegekend.

In ieder geval blijft het nuttig om alle nieuwkomers nog eens nadrukkelijk te waarschuwen voor de bullebak. Dat ondier huist in alle sloten en als je dicht bij het water komt, pakt hij je en dan loopt het slecht met je af. Je kunt misschien wel roepen om een roede om het ondier te verjagen, maar dan verstaat een Westfries je weer niet, want een roede is en blijft een oppervlaktemaat en geen bos takken á la Zwarte Piet. En dan te weten dat er bovendien nog weer verschil is tussen Rijnlandse, Drechterlandse en Winkeler roeden! Spraakverwarring zal er ook wel heersen als het over bunders, morgens, snezen en geersen gaat, want dat zijn, net als roeden, weer oude oppervlaktematen.

Bijzondere gebruiken als het dragen van een zwarte rouwband bij een overlijden, het omdraaien van de spiegel, het stilzetten van de klok, het ophangen van lakens voor de ramen of het sluiten van de gordijnen in een sterfhuis zijn langzamerhand uitzonderingen geworden. Het driemaal om de kerk dragen van een overledene werd in de 16e eeuw al als zijnde van heidense oorsprong, door de overheid verboden. Een zwart houten kruis op de stoep of een rouwlint aan de deur heeft nog tot in de vijftiger jaren van deze eeuw een sterfhuis aangeduid, evenals de gewoonte om de gordijnen van naastliggende huizen te sluiten als de begrafenis plaatsvond. Van een volwassen overledene werd de kist door de dragers op de schouders gedragen; betrof het echter een vrouw die in de kraam was gestorven dan werd de kist zogenoemd onder de hand gedragen. Katholieke begrafenissen vonden meestal in de ochtend plaats, terwijl de protestantse plechtigheid na de middag werd gehouden.

Het gebruik om erepoorten op te richten bij feestelijke gebeurtenissen wordt steeds minder; de Abraham voor de 50-jarigen blijft echter populair.

De vlag voor een bruidspaar diende volgens een vast datum-schema te worden uitgestoken, maar dat verschilde nog wel eens van streek tot streek. Betrekkelijk nieuw in de rij van bijzondere gebeurtenissen is de viering van het carnaval. Of dit feest hier een eigen vorm zal vinden moet de toekomst uitwijzen. Een Westfries ‘alaaf’ te horen roepen of een ‘gainprais’ te zien uitreiken doet nog wat onwennig aan.
Een groot aantal herinneringen aan bijzondere gebeurtenissen is weer levend geworden door het inrichten van musea en door het beter toegankelijk worden van archieven. Daar is pas echt goed te zien wat er allemaal veranderd is in West-Friesland, en welke karakteristieke zaken verloren zijn gegaan of in een gunstig geval, door andere zijn vervangen.

"t Is hallig’ (het werk is gedaan)

In het voorafgaande is hier en daar aandacht gegeven aan de vrijetijdsbesteding voorzover die tenminste een streekkarakter had. Kaatsen, katknuppelen en koekhakken zijn verdwenen, evenals het typische molenspel en vele kinderspelletjes. Volgens A. van der Stoep is echter het internationaal gespeelde dammen gebaseerd op een van oorsprong Westfriese variant, zodat verwacht mag worden dat deze al 300 jaar oude speeltrant voorlopig nog wel bewaard zal blijven.



Op verschillende plaatsen zijn recreatie-voorzieningen gekomen. Het water speelt daarin een belangrijke rol. De liefde – haat – verhouding van West-Friesland en het water is gelukkig wat eenzijdiger geworden.

Ringsteken met paard en kar houdt stand, al is het veelal een toeristische attractie geworden. Paardendagen in de meest uitgebreide zin en met een landelijk bekendheid worden in Opmeer georganiseerd. Al meer dan 75 jaar. Een iets kortere historie, maar een geweldige belangstelling heeft de Flora in Bovenkarspel. En dan niet te vergeten de folkloristische marktdagen die in Hoorn en Schagen tienduizenden bezoekers trekken, evenals het herleefde ‘spoortje’ tussen Hoorn en Medemblik. Het ligt voor de hand dat een aantal van deze evenementen het van de buitenpoorters moet hebben en dat de autochtone bewoners te vinden zijn in hun eigen verenigingen, op of in hun eigen zeilboten, surfplanken, toerfietsen, trimbanen, sportvelden of wat er de laatste jaren ook maar bijgekomen is in West-Friesland. Omdat hierbij geen sprake is van speciale streekeigen zaken vallen ze buiten het kader van dit boek.

Maar dat ze met hun beoefenaren ook weer voor een belangrijke verandering in West-Friesland hebben gezorgd, is wel duidelijk voor ieder die ogen heeft om te zien, oren om te horen, en een hart om te voelen. Want zelfs degene die onbewust mee verandert met dit land, zijn karakter, zijn taal en zijn gewoonten, ook die zal moeten zeggen, zoals dit boek is begonnen: Er is geen deel van ons vaderland aan te wijzen dat in de loop van de laatste 20 eeuwen zo zeer aan gedaanteverwisseling onderhevig is geweest als juist het Noorderkwartier van Noord-Holland, West-Friesland, het land waar wij wonen.



Kolhorn, een karakteristiek oud vissersdorp.

 


© 1924-2017 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.