Westfries Genootschap
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon

Monumentale Kerken Projector Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families De Westfriese Molens

 

Delen
:



RSS

Facebook

Westfrieslanddag 2017

Westfries Genootschap » Nieuws » 2010

Presentatie Westfriese vlag in Medemblik

Het Westfries Genootschap en de gemeente Hoorn in samenwerking met het programma Westfriese Omringdijk presenteren op 26 november 2010 de Westfriese vlag. Dit gebeurt voor genodigden in de Bonifaciuskerk in Medemblik.

De West-Friese vlag.
De West-Friese vlag.

Eind 2009 zijn het Westfries Genootschap en de gemeente Hoorn met het vastleggen en registreren van de West-Friese vlag een bijzonder initiatief gestart. Alle gemeenten binnen de Omringdijk - die van oudsher West-Friesland vormen - moesten hiervoor hetzelfde besluit nemen. De raden van de gemeenten Alkmaar (deels), Andijk, Drechterland, Enkhuizen, Harenkarspel, Heerhugowaard, Hoorn, Langedijk, Koggenland, Medemblik, Niedorp, Opmeer, Schagen, Stede Broec en Wervershoof hebben hierop positief gereageerd en het besluit genomen om de West-Friese vlag vast te leggen. De Hoge Raad van Adel zal de Westfriese vlag registreren.

Het programma van die middag is als volgt:
15.00 uur - ontvangst
15.30 uur - welkom door Theo van Eijk, burgemeester van Medemblik
              - toelichting door Onno van Veldhuizen, burgemeester van Hoorn
              - toelichting door Ina Broekhuizen, voorzitter Westfries Genootschap

Na een muzikaal intermezzo wordt de vlag op een bijzondere wijze gepresenteerd. Er is een hapje en een drankje. Het einde van de bijeenkomst is om circa 17.00 uur.

Het adres van de Bonifaciuskerk is Kerkplein 9, 1671 CR Medemblik. Medemblik is de oudste stad van Middeleeuws West-Friesland en de Bonifaciuskerk wordt al in de 12e eeuw genoemd.

West-Friesland: eigen karakter, eigen wapen en vlag
West-Friesland kent als gebied een eigen karakter met dialect, munt, strijd, volksgebruiken én een eigen wapen en vlag. Het wapen en de vlag mogen alleen nog niet officieel gebruikt worden, omdat beiden nooit officieel zijn vastgelegd en geregistreerd. Op verzoek van de burgemeester van Hoorn heeft het Westfries Genootschap onderzocht hoe dit kan gebeuren. Dat kan als de raden van alle gemeenten binnen de West-Friese Omringdijk hetzelfde besluit nemen.

Vlag afgeleid van wapen
Het wapen is afgeleid van het wapen van Friesland. In 1580 kwam er een duidelijk onderscheid tussen beide wapens. Het West-Friese wapen is een blauw veld met twee gouden aanziende gaande leeuwen over de volle breedte en vijf blokjes: twee boven, twee in het midden en één onder. De vlag is een getrouwe afgeleide van het wapen. In de loop van de eeuwen zijn de blokjes van negen naar zeven, naar vijf en van goud naar zilver en weer terug naar goud gegaan. Zie hierboven voor een afbeelding van de West-Friese vlag.

Hieronder enige nadere informatie over het ontstaan van het wapen en de vlag van West-Friesland.

Provincie Friesland
11 februari 1958
“In azuur twee gaande, boven elkander geplaatste leeuwen van goud, vergezeld van zeven liggende blokjes van hetzelfde, geplaatst 2:2:3.”

NB : De beschrijving vermeldt niet dat het schild gedekt is door een vijfbladerige kroon en wordt gehouden door twee leeuwen van goud.

Het wapen van de provincie Friesland.
Het wapen van de provincie Friesland.

De historie van Friesland en van het wapen van Friesland is vrij complex. Het gebied Friesland werd in 1165 door keizer Frederik Barbarossa als condominium (een gebied bestuurd door twee heren) uitgegeven aan de Graaf van Holland en de Bisschop van Utrecht. Deze situatie duurde echter niet lang. De eerste Graaf van Friesland was Willem, broer van Dirk VII van Holland. Echter zijn opvolgers wisten het gezag in Friesland niet te handhaven. Dit leidde tot een langdurige strijd tussen de Friezen en de graven van Holland. Dit speelde zich met name af in het huidige West-Friesland. Dit is ook het gedeelte van Friesland dat altijd tot Holland is blijven behoren. Ook in het wapen van Noord-Holland komt het wapen van Friesland terug.

Van de graven van Holland als graven van Friesland zijn wel zegels bekend, maar deze vertonen alleen het Hollandse wapen. Aan het eind der 13e eeuw tracht Reinoud I van Gelre zijn gezag in Friesland ten oosten van het Vlie (Friesland en Groningen) te vestigen. Hij verkreeg wel de titel Rijksstadhouder van Oost-Friesland, maar hij wist zijn gezag niet te handhaven. Ook met hulp van de stad Groningen en de graven van Holland lukte het de Gelderse graven niet een blijvend gezag te vestigen in het gebied. De titel Rijksstadhouder bleven ze wel voeren, ook na verlening van de hertogstitel in 1339. Het is niet bekend of de Gelderse graven en hertogen een apart wapen voor Friesland voerden. Wel is er een banier bekend uit het wapenboek Gelre, waarmee de Friese partij in de slag van Hoogwoud wordt aangegeven. Dit wapen vertoont twee gaande leeuwen op een blauw veld bezaaid met zilveren penningen. Dit is duidelijk afgeleid vaan het Gelderse wapen, waar echter maar één leeuw op voorkomt. De beide leeuwen kunnen dus slaan op Gelderland en Friesland. De blokjes in het Gelderse wapen verdwenen in 1339. Op een manuscript uit 1409 wordt nogmaals een wapen met twee leeuwen op een veld bezaaid met penningen afgebeeld. Dit wapen stond voor de stamvader der Friezen, Radboud, die in 719 stierf. Dit wapen is hem dus later toegekend en geeft aan dat het wapen met de leeuw als wapen van Friesland werd beschouwd.

Ondertussen probeerden de graven van Holland nog steeds hun claim op Friesland te verstevigen (zij noemden zich nog immer graaf van Friesland), maar dit had geen succes. Filips de Goede van Bourgondie, graaf van Holland, profileerde zich in de 15e eeuw opnieuw als graaf van Friesland. In een wapenboek wordt voor deze titel het Friese wapen met de leeuwen en de penningen opnieuw afgebeeld. Ook voerde hij en zijn opvolgers het wapen als onderdeel van hun grote wapen.

Aan het einde der 15e eeuw kwam er uiteindelijk door diverse oorzaken een eind aan de vrijheid van de Friezen. Ze werden onderworpen door Albrecht van Saksen, veldheer van koning Maximiliaan I, en gouverneur en landvoogd van Friesland. In zijn wapen voor Friesland liet hij de penningen weg en nam daarvoor in de plaats gouden blokjes, als herinnering aan de Gelderse graven (en aan zijn opdrachtgever, Maximiliaan voerde de titel Hertog van Gelre).

Onder Karel V werd het wapen eveneens gevoerd en werd er ook een zegel gesneden met het wapen. Onder Filips II werd het aantal blokjes bepaald op zeven. Sindsdien is het wapen op zich niet meer gewijzigd. De zeven blokjes slaan op de Friese kwartieren West-Friesland, Westergo, Oostergo, Hunsingo, Fivelgo, Emsingo en Jeverland. Dat een groot gedeelte van die gebieden inmiddels buiten Friesland lagen was daarbij niet van belang.

NOORD-HOLLAND
23 mei 1907
“Gedeeld; I In goud een leeuw van keel, getongd en genageld van azuur (Holland); II in azuur, bezaaid met liggende gouden blokjes, twee gaande en aanziende leeuwen van hetzelfde, boven elkaar geplaatst (West-Friesland); het schild gedekt met een vijfbladige gouden kroon.”

Het wapen van Noord-Holland. Het wapen van Noord-Holland.

Oorsprong/verklaring:
Het wapen is een combinatie van de wapens van Holland en West-Friesland. De Hollandse graven hebben in de loop der eeuwen vele pogingen gedaan hun heerschappij over Friesland te vestigen. Alleen het huidige West-Friesland wisten ze echter te onderwerpen. Het wapen van West-Friesland was oorspronkelijk identiek aan het Friese wapen. Na de afzwering van Filips II wilden de Staten van West-Friesland eigenlijk een eigen provincie vormen. Als wapen werd hiervoor het Friese wapen aangepast, door de blokken van zilver te maken en het aantal tot vijf terug te brengen. In 1586 werden de leeuwen voor het eerst aanziend afgebeeld, iets dat sindsdien niet is gewijzigd. In de loop van de 18e eeuw werden de blokken tenslotte van goud. De provincie Noord-Holland voerde tot 1907 alleen het wapen van Holland. Pas in 1907 werden het Hollandse en West-Friese wapen gecombineerd.

Resumé: De zeven blokjes slaan dus op de Friese kwartieren West-Friesland, Westergo, Oostergo, Hunsingo, Fivelgo, Emsingo en Jeverland.

Situatie omstreeks 1300.
Situatie omstreeks 1300.

De geelgekleurde kwartieren lagen het meest westelijk. West-Friesland staat niet op het kaartje, maar ligt westelijk van Westergo (aan de overkant van het water).

Jeverland
Jever was een heerlijkheid binnen het Heilige Roomse Rijk. Jever is een stad in de Duitse deelstaat Nedersaksen en de hoofdplaats van landkreis Friesland. Het kwartier Jeverland lag dus in het tegenwoordige Noord-Duitsland. Op bovenstaand kaartje in de buurt van 'Wangerland'.

Emsingo
Het kwartier Emsingo lag in het noorden helemaal ten oosten van de rivier de Ems (Old Ems Frisian is recorded for two districts to the east of the Ems: Emsingo and Brokmerland).
De bron van de rivier (Ems) is in het zuiden Het Bos van Teutoburg in Noordrijn-Westfalen. In Nedersaksen wordt de beek een betrekkelijk grote rivier, die via Meppen bij Emden in de Dollard stroomt. Tussen Emden en Delfzijl, vormt de EMS de grens tussen Nederland en Duitsland.

Rivier de Ems.
Rivier de Ems.

Emsingo en Jeverland lagen dus het meest oostelijk. Wellicht vielen deze kwartieren niet (meer) onder de invloedssfeer van de Hollandse graaf en werd het aantal blokjes in het wapen daarom teruggebracht van zeven naar vijf.....

Bronnen
Internet:
http://www.worldlingo.com/ma/enwiki/nl/Ems_River
http://www.ngw.nl/heraldrywiki
http://nds.wikipedia.org/wiki/Jeverland
http://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Friesische_Seelande_um_1300.png

Boek:
Rolf Hendrik Bremmer - An introduction to Old Frisian: history, grammar, reader, glossary

De originele West-Friese vlag is hier te koop.

 


© 1924-2017 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.