Westfries Genootschap
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon

Monumentale Kerken Projector Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families De Westfriese Molens

 

Delen
:



RSS

Facebook

Westfrieslanddag 2017

Westfries Genootschap » Nieuws » 2011

Wetenswaardigheden over de Westfriese vlag

De Westfriese vlag
(roim van Tom Wester, Obdam)

Twei keer 'n stoere gouwen leêuw
en ok voif blokke nag,
op 'n azuren ondergrond,
't Is de Westfriese vlag!

En weun je in 't Westfriese land
binnen de Omringdoik,
wees den maar groôs 'oor op die vlag,
voel je gerust maar roik.

Want straks wappert ie overal,
dat staat immers al vast,
an huize of mooi in de tuin,
fier an 'n vlaggemast.

Ik denk dat 't 'r ok van komt
dat je 'm op klere zien,
op musse, doeke, noem maar op,
op sporthemde meskien.

En zit je erges aars in 't land,
of weer of je ok ben,
den wed ik dat je fietsers deer
an 't vlaggetje herken.

Reclame wordt 'r ok mee maakt,
want dat loit voor de hand
en wie weet wordt die mooie vlag
in keisblokkies zelfs plant.

Ok boôtjes zel je demie zien
met oôze vlag in top,
in havens an 't Oisselmeer,
of in 't ruime sop.

De vlag wordt al bekender straks:
in noord, oôst, west en zuid.
Westfriesland leit 'm kenne weer,
de vlag mag deervoor uit!

Registratie van de vlag in 2010
Tijdens de Westfriezendag 2008 kreeg Ina Broekhuizen, voorzitter van het Westfries Genootschap, een cadeau van de Hoornse burgemeester Van Veldhuizen. Met enig ceremonieel werd het aangeboden. Het was de Westfriese vlag.
Bij dat cadeau was een opdracht. Die luidde: Westfries Genootschap, doe iets met de vlag! Het genootschapsbestuur besloot die uitdaging aan te gaan.

Als eerste was het belangrijk om te kijken of dit de historisch juiste vlag is met de goede kleurstelling en de juiste afbeeldingen. Dat bleek het geval. Vervolgens was het van belang te zorgen dat de vlag door de Hoge Raad van Adel geregistreerd zou worden als officiële streekvlag. Die registratie kan alleen plaatsvinden op voordracht van een bestuur.
Maar... West-Friesland is geen bestuurlijke eenheid, er is dus geen bestuur dat een vlag vast kan stellen. Samen met de gemeente Hoorn bedachten we een oplossing. Ons idee was dat alle gemeentebesturen van West-Friesland gezamenlijk het bestuur van deze streek vormen. Besloten wordt een raadsvoorstel te sturen naar alle gemeenteraden binnen de Westfriese Omringdijk met de vraag of de raad kan instemmen met het vastleggen en registreren van de Westfriese vlag.

Dat voorstel gaat eind 2009 de deur uit. In de loop van 2010 stemmen alle raden toe. In november van dat jaar wordt bekend dat de Hoge Raad van Adel deze bestuursconstructie accepteert en de vlag registreert. Nog nooit eerder is een registratie op deze manier verlopen! Op 26 november 2010 wordt de vlag op feestelijke wijze gepresenteerd in de monumentale Bonifaciuskerk in de oudste stad van West-Friesland: Medemblik.
De vlag wordt naar de kerk gebracht door een koets met twee paarden. In de koets zitten Marijke en Jan Smit uit Opperdoes. Zij dragen het Westfries kostuum en vertegenwoordigen zo het verleden. En daar zitten ook in Dirk Braakman en Pearl Snip uit Hoogkarspel. Zij zijn zes en zeven jaar en zij staan voor de toekomst. Deze vier mensen bieden de vlag aan aan burgemeesters en loco-burgmeesters van West-Friesland terwijl de torenklokken luiden!

Hoe ziet de vlag eruit?
't Is een mooike, die West-Friese vlag.
Heldere kleuren, azuurblauw en goud, en duidelijke afbeeldingen: twee leeuwen, vijf blokjes: twee boven de leeuwen, twee daaronder tussen de leeuwen en één midden onder.

De nieuwe Westfriese vlag.
De nieuwe Westfriese vlag.

De vlag komt overeen met het wapen van West-Friesland.
De omschrijving van dit wapen luidt: naar rechts twee aanziende gaande luipaarden in goud op een azuren veld met vijf gouden turven.
Dit wapen vormt deel van het wapen van Noord-Holland sedert 23 mei 1907. Op een gedeeld schild staat daar aan de rechterzijde de rode klimmende leeuw, genageld en getongd in blauw op een gouden veld (Holland) en aan de linkerzijde het wapen van West-Friesland zoals net beschreven.

Het West-Friese deel van dit wapen is dus ontleend aan het Friese wapen.
De luipaarden zijn daar niet aanziend maar afziend en er zijn zeven turven, mogelijk verwijzend naar de zeven zeelanden.
De turf in de heraldiek is een rechthoekje, liggend op de lange zijde, als het staat op de korte zijde heet dat een blokje.
Het Friese wapen voerde vroeger geen turven maar een munt, penning of koek; een rondje dus. De turven zouden ontleend zijn aan het Gelderse wapen. Albrecht van Saksen, gouverneur en landvoogd van Friesland verving de penningen door turven, als een gebaar naar de Gelderse graven. In de Heraut van Gelre zal men het wapen van West-Friesland tevergeefs zoeken, omdat West-Friesland nooit adel gekend heeft.

Uit een ver verleden
De heer Jacques Hooftman uit Bovenkarspel stuurt het genootschap een bericht met het verhaal over de eerste hertog van West-Friesland. Het stuk in het Latijn en daarbij de vertaling.
Hamconius; Pagina 30 van Frisia. (vertaling)

Frisia - bladzijde 29.
Frisia - bladzijde 29.

Hertogen van West-Friesland

Dirk, eerste hertog van West-Friesland

Dirk Haronis, kleinzoon van Radboud stichtte Medemblik in een verlaten gebied en maakte de omgeving geschikt voor nieuwe ontginners. Toen zich bij hen uit het oude geslacht verwanten van Friso de jongere en van Hollo hadden aangesloten, riep hij zichzelf uit tot koning van West-Friesland. Maar zijn verwant bestreed hem met wapengeweld, maakte hem tot vazal en gaf hem de titel van hertog en als wapen: vier rode plompenbladen op een schuimende stroom, die de zeebodem schuins doorsnijdt.

Frisia - bladzijde 30.
Frisia - bladzijde 30.

Hij was een kleinzoon van Asconius, de eerste hertog van Friesland, gesproten uit diens zoon Radboud. In het jaar 300 stak hij het Flevomeer over en legde op twee mijl afstand van Stavoren in de richting van Favonia de fundamenten van de stad Medemblik.
Hij begon het land, dat er tot dan toe onbebouwd en verlaten bij lag, te ontginnen en er dijken aan te leggen. En hij had vier gezellen en helpers, edellieden en van vaderszijde verwanten van hem. De eerste daarvan, Gerard van Utenwoude vestigde zijn domicilie en woonplaats in het dorp Opdike. De tweede Roeland Vornessius legde een uitstekende vesting aan in Wijdenes. De derde Kenno, zoon van Heyco uit Bennenbroek, vestigde zijn domicilie in het dorp Bennenbroek en de vierde, Adelbold, bijgenaamd van Winkel, bouwde in het dorp Winkel, dat er nu nog is.
Toen dan dit deel van West-Friesland zo in korte tijd voorzien werd van gebouwen, dorpen, legerplaatsen en steden, dat het in geen enkel opzicht voor Oost-Friesland onderdeed, stelden nakomelingen van Friso de jongere en anderen, die bij Verona woonden, ook Friezen, zich onder zijn gezag.
In het jaar 330 liet Dirk zich koning van Friesland noemen, hetgeen bij zijn verwant Haron, de hertog van Friesland, en bij veel anderen niet in goede aarde viel. Deze verzamelde zijn troepen en bracht Dirk zo in het nauw, dat deze zich vrijwillig aan hem overgaf.
Haron nam geen al te strenge maatregelen tegen hem, maar maakte hem tot zijn vazal en dwong hem zich tevreden te stellen met de titel van hertog.
Hij gaf hem als wapen vier rode plompenbladen op een zilveren balk, schuin door het blauwe schild.

Historie
Jelle Terluin, lid van de Friese Raad voor de Wapenkunde (Heraut Frisia) stuurde een drietal afbeeldingen naar het genootschap.
Als eerste de kaft van een publicatie van de Fryske Rie (= Raad) foar Heraldyk met daarop een tekening. Die tekening, afkomstig van de Brabantse Kroniek uit de 14de eeuw, toont een afbeelding van de dood van graaf Willem II van Holland bij Hoogwoud (1256). Hierbij is een vaandel te zien, blauw gekleurd met zilveren penningen en met twee gaande aanziende gouden leeuwen. Deze Friese banier uit de 14de eeuw is de oudste afbeelding van het Friese wapen.

Afb. De Dood van Willem II van Holland.
Afb. De Dood van Willem II van Holland.

Ook stuurde de heer Terluin een afbeelding van enkele wapens: het oude Friese wapen, het Westfriese wapen en het wapen van de provincie Friesland.
Het West-Friese wapen heeft het beste het oude wapen bewaard.

Tot in de 17de eeuw waren de blokjes zilver van kleur, dus wit. Terluin veronderstelt dat ze onder invloed van het Friese wapen, (dat in 1498 door keizer Maximiliaan aan Friesland werd verleend, dus met gaande leeuwen, niet aanziend, maar vooruitkijkend), ook goud zijn geworden.

Ook in de Hollandse kroniek (1405 - 1409) staan de twee aanziende gaande leeuwen afgebeeld, waarbij het schild ook bezaaid is met witte penningen. Het wapenboek Bergshammer geeft ditzelfde wapen met een helmteken waarin het wapen wordt herhaald. Het wapen van West-Friesland heeft eveneens een waaier met de aanziende gaande leeuwen en weerspiegelt dus het beste het oud-Friese wapen van weleer.
Ten slotte voegt Jelle Terluin bij zijn zending een tekening van een eventuele West-Friese vlag.



Tekening vlag.
Tekening vlag.

Tevens krijgen we een mail van de heer Jan van der Wal, lid van de Friese Raad voor Heraldiek.
De inhoud volgt hieronder:
Met interesse volg ik de discussie over de West-Friese vlag.
De vlag met de twee leeuwen is m.i. ouder dan het West-Friese wapen.
De Friese Banier, rond 1400, toont de vlag met de twee leoparden - met zilveren duiten.
Het West-Friese wapen heeft de oude Friese traditie van de aanziende leeuwen 'leoparden' bewaard. Volgens de overlevering schonk de koning van Denemarken dit wapen aan zijn 'zoon' Radboud. Het wapen is n.l. het 'omgekeerde' Deense wapen.
Traditioneel zou de leeuwenvlag West-Friesland met zijn rijke Radboud-traditie niet misstaan.

De vlag/wapen met de twee leeuwen is eigen aan de Noordzeecultuur.
Ook Engeland en vooral Normandië voeren wapens en vlaggen met de twee aanziende leeuwen maar dan goud op rood.
De 'sprekende' Normandische vlag is aldaar immens populair.
West-Friesland zou met deze vlag bij een eeuwenoude traditie aansluiten.
Ik wens u veel inspiratie bij uw zoektocht naar de 'Westfriese vlag'.



Met vriendelijke groeten
Jan R. van der Wal
Lid Friese raad van Heraldiek.

n.b. De leeuwen in ons Friese wapen zijn niet meer aanziend



Nog meer geschiedenis.
We schrijven 1580.
Na de afzwering van Filips II wilden de staten van West-Friesland een eigen provincie vormen. Daarom werd het Friese wapen aangepast. De leeuwen werden overgenomen, de zeven gouden blokjes die erop staan bracht men terug naar vijf en ze werden van zilver. In de loop van de 18e eeuw werden de vijf blokjes weer goudkleurig.

Vijf blokjes
Waarom vijf blokjes?
Historici zijn geraadpleegd, zowel in West-Friesland en Friesland als ook daarbuiten. Een afdoend antwoord werd niet gevonden.
In het boek 'De gemeentewapens van Nederland' uit 1960 staat: bij de Friese vlag worden de zeven blokjes gezien als dezelfde symbolen als de meerbladen, de pompeblêdden.
In datzelfde boek staat bij het Noord-Hollandse wapen: de linkerhelft (de helft die identiek is aan het West-Friese wapen) stoelt op de oud-Friese traditie en heeft zelfs twee elementen van ouder datum dan het wapen van de provincie Friesland: de aanziende leeuwen die eertijds in het Friese wapen stonden en de beschrijving dat het wapenschild bezaaid is met blokjes. In de praktijk gebruikt men al enkele eeuwen vijf blokken, waarin men een symbool voor de vijf West-Friese steden is gaan zien.

Wanneer vlaggen?
Al verschillende keren wordt ons gevraagd: maar wanneer kunnen we die vlag dan uitsteken? Als West-Friese vlaggendag kiezen we voor de eerste zaterdag van september: dan wordt onze jaarvergadering gehouden, al jaren onder de naam: de Westfriezendag. Dat wordt dan de Westfriezenvlagdag!
Dan kunt u vlaggen wanneer er weer een nieuw Westfriesie geboren is.
Wanneer een stel trouwen gaat of er een huwelijksjubileum te vieren is. Misschien ook als iemand 50 wordt en er een Abraham of Sara in de tuin staat.
De gemeente Schagen meldde onlangs, als eerste gemeente in West-Friesland, dat er een protocol was ontworpen voor het uitsteken van de vlag. Dat zal gebeuren tijdens:
de nieuwjaarsreceptie, de paasveetentoonstelling, de tien Westfriese donderdagen in de zomermaanden, de harddraverij en de Westfriezendag op de eerste zaterdag in september.

Maar laten we ons niet beperken tot gemeentehuizen en woningen, deze vlag staat ook prachtig bij molens, kastelen, stolpboerderijen, dijken, bedrijven, tentoonstellingen en musea. De leeuwen en de blokjes zullen hun weg vinden in heel West-Friesland en niet alleen als vlag.
De vlag is een prachtig middel om West-Friesland onder de aandacht te brengen. Dit krachtige gebied binnen de historische Westfriese Omringdijk, waar we met z'n allen trots op zijn.
Mogen daar honderden vlaggen gaan wapperen in de wind die hier altijd zal waaien. Dus: steek de vlag uit en laat weten dat u hart hebt voor West-Friesland!

Bronnen, o.a.:
Internet www.ngw.nl/f/frieslan.htm
Heraut van Gelre
H. K. Nachtegaal “Heraldisch vademecum”
T. van der Laars “Wapen, vlaggen en zegels van Nederland”
'De gemeentewapens van Nederland'
J. C. Hooftman, Hoogkarspel
J. Terluin
J. van der Wal

Tekst Ina Broekhuizen-Slot
Wognum, mei 2011

 


© 1924-2017 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.