Westfries Genootschap
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon

Monumentale Kerken Projector Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families De Westfriese Molens

 

Delen
:



RSS

Facebook

Westfrieslanddag 2017

Westfries Genootschap » Geheimen van de dijk » Hoofdstuk 5 Rustenburg (1570-1577): Strijd om de schutsluis

Hoofdstuk 5 Rustenburg (1570-1577): Strijd om de schutsluis

Samenvatting verhaal
In de nacht dat Lieskes zus sterft, gaat haar huis bijna in vlammen op. Ziet zij Sjirk nog eens terug?
De schippers verzuchten wel eens dat het wel erg lang duurt, dat overhalen van hun schepen over de overtoom bij Rustenburg. Ze willen een schutssluis. Maar Lieskes vader en Lieske zelf vinden het minder erg, want Lieske helpt haar vader in het café, waar de schippers even iets komen drinken, terwijl ze moeten wachten. Arend, op wie Lieske een beetje verliefd is, is visser. Voor hem geen schutssluis, de palingen komen toch het land wel in. Lieske hoort 's nachts twee vreemdelingen over de ruzie tussen Hoorn en Alkmaar praten. Voor Alkmaar hoeft er geen schutssluis, want dan gaan alle handelaren naar Hoorn. Een geheim plannetje van Hoorn mislukt, maar later gaat Hoorn toch gewoon een sluis bouwen bij Rustenburg. Op een nacht wordt het doodzieke zusje van Lieske, Klaartje, wakker. Buiten zijn Alkmaarse schutters bezig alles weer af te breken en houtstapels in brand te steken. Als alles achter de rug is, gaat Lieske naar Klaartje toe. Maar die is diezelfde nacht overleden. Bij de begrafenis troost Arend Lieske. Een nieuw begin.

Geheimen van de dijk 5

Extra informatie
Woordjes leren
Je komt ze in dit boek tegen, oude begrippen die we niet meer goed kennen. Vóór 1289 (dus voordat het door Holland werd overwonnen) was Westfriesland al opgedeeld in vier Westfriese Ambachten: het Hoogwouder ambacht (later de Vier Noorder Koggen geheten), het Geestermerambacht, de Schager- en Niedorper Koggen en Drechterland. Ieder ambacht was verdeeld in koggen. Een kogge bestond uit een paar bannen. Een banne is een grondgebied, het heeft een dorpsbestuur. Zoals tegenwoordig een gemeente (grondgebied) een gemeentebestuur heeft. Iedere banne koos zijn eigen leider en zorgde voor het onderhoud van de dijk in hun eigen gebied. Een kogge is geen bestuur; koggen werkten samen. Ambachten hadden net als bannen een bestuur.
Verwar ze niet met een polder. Dat is een gebied met kaden of dijken erom heen, waar de waterstand geregeld wordt met windmolens of gemalen.

Polderbestuur en sluizen
Rustenburg hoorde in die tijd onder Ursem. Het bestuur bepaalde of er een overtoom of een schutsluis moest komen. In een spuisluis of doorlaat zit alleen maar een schot om het water door te laten. Een schutsluis heeft een sluiskolk dwars door de dijk met twee deuren aan weerskanten. Dat is minder veilig. Het bestuur regelde ook het open- en dichtzetten van een spuisluis. Hij ging dicht als er water genoeg in de polder stond en open bij droogte. Een spuisluis was belangrijk voor boeren, maar ook voor palingvissers. Glasaaltjes uit de Sargassozee konden via een spuisluis het polderwater in. Volwassen palingen zwommen zo terug naar de Sargassozee om voor nieuwe glasaaltjes te zorgen. Boeren en vissers maakten vaak ruzie over de doorlaten.

Alkmaar en Hoorn: concurrenten
De Heerhugowaard was in 1570 nog een binnenmeer, de Grote Waard. Rondom lagen dorpen, zoals Langedijk. De boeren brachten hun kaas per schuit naar Alkmaar of Hoorn. Op de vaarroute naar Hoorn moesten de schuiten bij Rustenburg over een overtoom. Dat is een hoge drempel in de dijk met aan weerskanten een helling van lange planken. Met paarden- en mensenkracht wordt de schuit erover gesleept. Dat gaat langzaam. Hoorn wilde daarom een schutsluis. Als Hoorn de visrechten in de polder kocht, kon wat Hoorn betreft de spuisluis verdwijnen. Het polderbestuur zou immers nooit twee sluizen tegelijk toestaan in hun dijk. Er was al een overeenkomst (1570), toen Alkmaar Hoorn toch te slim af was. Het kocht zelf de visrechten (1571) en er kwam geen schutsluis! Hoorn begon er in 1577 toch een te bouwen. De Alkmaarse schutterij trok onder leiding van hun burgemeesters op naar Rustenburg, verwoestte de sluis in aanbouw en stak alle timmerhout in brand. De kaasmarkt van Alkmaar won de concurrentieslag met die van Hoorn.

Excursie met historische vereniging
Stichting Historische Kring Ursem
Ursem, Rustenburg, Noorddijk, Mijzen en gedeelte Schermerpolder.
www.historischekringursem.nl

Museumbezoek
Het Poldermuseum Heerhugowaard
Huygendijk 17
1703 RG Heerhugowaard
www.poldermuseumheerhugowaard.nl

Westfries Museum
Rode Steen 1
1621 CV Hoorn
www.westfriesmuseum.nl

 


© 1924-2017 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.