Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon Monumentale Kerken

Projector Reiscommissie Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

Facebook

Archivering » Boeken » Hé, is dat Westfries? (deel I) » Pagina 64-66

Iets over woordorde, woordsoorten, meervoudsvorming, zinsdelen,vervoeging, verbuiging, woorvorming, uitspraak, enz.: 482-483

482. Moeilijker dan het juist gebruik van 'liggen' en 'leggen' is het onderscheid tussen 'kunnen' en 'kennen'.
De Westfries haspelt ze den ook dikwijls door elkaar.
Daarom vooraf de vervoeging van beide werkwoorden:
K U N N E N (een onregelmatig werkwoord)

tegenw. tijd:
ik kan
je kunt
hij kan
wij kunnen
u kunt (of: kan)
zij kunnen
Voltooid deelwoord: gekund
K E N N E N (regelmatig, zwak werkwoord)
verleden tijd:
ik kon
je kon
hij kon
wij konden
u kon
zij konden



tegenw. tijd:
ik ken
je kent
hij kent
wij kennen
u kent
zij kennen
Voltooid deelwoord: gekend.
verleden tijd:
ik kende
je kende
hij kende
wij kennen
u kende
zij kenden

In het Westfries is de vervoeging voor beide werkwoorden hetzelfde: ik kin – ik kon – ik heb kind (of: kuenen).
Sommige Westfriezen vervoegen als volgt:
ik ken of: kin – ik kon – ik heb kend of: kind (of: keunen).
Voorbeelden: Ik kin (ken) dat meisje niet. Ik heb haar nooit kind (gekend). Kon jij haar (kende)? Wel nee, hoe kin (kan) ik haar nou kinne (kennen)? Kin (kun) je goed levertraan innemen? Nee, dat heb ik nooit kind of: keunen (gekund). Wij konne niemand uit het gezelschap (kenden).

Hier volgen nog een paar aanwijzingen voor het juist gebruik van beide woorden: 'kennen' betekent in het Ned.:
a. weten wie iemand is of hoe iets is; herkennen:
Ik ken die man aan zijn zonderlinge kleren.
Ken je die man, die daar loopt?
Jan kent z'n pappenheimers.
Zij kent geen liefde.
b. geleerd hebben: Piet kent z'n les niet.
Hij kent z'n taal niet goed, maar hij kent wel z'n vak.
c. erkennen, er in betrekken: Voordat ik een besluit neem, wil ik mijn vader in deze zaak kennen.
De burgemeester wil graag gekend zijn in zaken van enig belang.
'Kunnen' betekent in het Ned. o.m.:
in staat zijn, bij machte zijn; verstand hebben van; mogen. Ik kan u niet helpen. Je kunt goed etaleren.
Als je je werk af hebt, kun je wel naar huis gaan.
Belangrijk voor het onderscheid tussen 'kennen' en 'kunnen' is dat men altijd 'kunnen' – of een vorm daarvan – moet gebruiken, als er in de zin een heel werkwoord, d.w.z. een infinitief staat, die bij dat 'kunnen' behoort.
Voorbeelden: Hij kan al goed zwemmen (kan.... zwemmen).
Je kunt niet eens goed lezen (kunt.... lezen).
Zij kon haar fout niet goed praten (kan.... praten).
Ook als men die infinitief er bij kan denken, gebruikt men een vorm van 'kunnen': Het schroefje kan niet los (gedraaid worden) – (kan.... worden). Je kunt dus niet mee (gaan) – (kunt.... gaan). Uit die lap kan geen rok (gemaakt worden) – (kan.... worden).
Ga nu 'ns na, waarom de volgende vormen goed gebruikt zijn.
Hij kent zijn les wel, maar hij kan hem niet opzeggen.
Als hij het kaartspel goed kent, waarom kan hij dan niet even mee spelen?
U kent me wel, maar u kunt niet op m'n naam komen.

483. Opvallend is in West-Friesland de uitspraak van de woorden:
vles (fles).
vuik (fuik).
dezember (december).
kirrel (kerel).
wirreld (wereld).
dirkteur (directeur).
kabbelaan (kapelaan).
Belief je zuiker (suiker) in de koffie?
In de achternaam Kobbes (Koppes).
Skoenesmeer of skoenepoes (schoensmeer).
Dat is een piender (pienter) kind.
't Is hier een fiese (vieze) boel.
Enkelde (enkele) mensen kopen de alderduurste (allerduurste) kleren.
Dubbelde (dubbele) lonen voor dubbeld (dubbel) werk.
Was 't op een dingesdag of op een woenesdag (dinsdag, woensdag)?

 


Hé, is dat Westfries?

615. Een paar van die echte brakken (rakkers, deugnieten) van schooljongens hadden m'n fiets opgeknapt. Ik gaf ze 'n bogie ('n pluimpje) en wat bokkeneuten (pinda's, sausjes). Ze gingen bloid (blij) op huis an (naar huis).

Klik hier voor meer Westfriese woorden en uitdrukkingen.


© 1924-2020 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.