Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon

Monumentale Kerken Projector Reiscommissie Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

 

Facebook

Archivering » De Speelwagen » 1947 » No. 10 » pagina 298-300

Palmknopen

Eerder verschenen in 'De Speelwagen', 2e jaargang, 1947, No. 10, pagina 298-300.
Uitgave: Historische Genootschappen in Hollands Noorderkwartier.
Auteur: Dr J. L. Postema.

Bij het doorsnuffelen van de Purmerender keurboeken werd mijn oog getroffen door een merkwaardige keur, daterend uit 1766, die ons inlichtingen geeft over een eigenaardig gebruik of liever misbruik in de achttiende eeuw, n.l. het z.g. palmknopen of blaadjes maken.
Blijkbaar was het de gewoonte geworden om ter gelegenheid van ondertrouw een groot gezelschap gasten uit te nodigen, hetgeen langzamerhand dermate werd overdreven, dat gesproken kon worden van een drukkende belasting voor het bruidspaar. Uit de keur blijkt, dat deze feesten ontaardden in zwelgpartijen, niet alleen voor oud, maar ook voor jong met de onaangename gevolgen van dien. Het stadsbestuur achtte zich genoodzaakt bij de genoemde keur een eind te maken aan dit misbruik, dat, blijkens het feit dat de keur in 1770 gerenoveerd werd (zie de toevoeging) zich niet zo gemakkelijk liet uitroeien.
Hoewel de voerlieden van „De Speelwagen” het in het algemeen naar hun zeggen niet hebben voorzien op grote stukken originele tekst van oude bescheiden, meen ik er toch goed aan te doen de gehele betreffende keur even over te nemen. Zij is daar merkwaardig genoeg voor en bovendien niet zo heel lang van stof.

„Keure tegens 't Palmknoopen of blaadjes maken.
Burgemeesteren en Vroedschappen der stad Purmerende in ervaringe gekoomen zijnde, dat zedert eenige Jaare alhier is in gebruyk gebragt het aanleggen en houden van zeekeren geselschappen voor het voltrekken der huwelijke onder de benaming van Palmknoopen of blaadjes maaken, en daar toe werden verzogt Persoone van zeer verschillende Jaaren en conditie, 't geen ten gevolgen heeft, dat 't getal der genoodigde van tijd tot tijd meer en meer werd vergroot, door dien sommige uyt insigt van neering of hanteering en andere om verschillende reedenen zig genootzaakt agten geen betrekking over te zien, maar liever hoe langs hoe meer boven anderen uijttemunten, tot zo verre dat bij veele onderscheyding tussen meer en minderen vermoogende werd ter zijde gesteldt, en daar door de ondertroude in de noodzakelijkheidt koomen, om in plaats van tot genoegen en vreugde tot doorsteekende ongerijmtheidt en ongevoeglijkheidt, zo wel als tot hun werkelijk beswaar, soortgelijke bijeenkomsten te houden, het geen bij verder vervolg en indien daar jegens niet efficatieuzlijk werd voorzien, tot zeer drukkende last der ondertrouwden en verdre onordelijkheden zoude moeten uijtloopen, en dewijl soortlijke gezelschappen occasie geven tot buijtenspoorigheden en verwilderinge van de jeugd, en althans geen onschuldige uijtkomst hebben, dan nuttelooze geldt verquistinge bij die geene, welke het hunne noodig hebben tot hun burgerlijk bestaan, hebben, om de goede burgerij van deze thans onvermijdelijke last te bevrijde en ontslaan, goed gevonden te keuren en ordonneere, doende zulks bij deeze, dat van nu voortaan, niemant zal vermoogen aan te leggen of verzoeken eenig gezelschap (buyten eygen vriende en fammilie van de ondertroude) tot het zo genaamde palmknoopen of blaadjes maaken op een boeten van hondert guldens bij de contraventeurs te verbeuren, boven de boete en pene jegens de ongeregeltheeden zo langs de straaten als elders voorvallende (waar voor de ondertrouwde ook zullen zijn aanspraakelijk) bij voorige keure gestatueert te appliceere twee derde parte voor de Heere hooftofficier die de calangie doen sal, en het resteerende derde part voor de huijssittende arme deser stad.

Aldus gedaan en gekeurt bij Burgemeesteren en Vroedschappen der Stad Purmerende dezen 22 October 1766

My present C. van NeckDr J. L. Postema

Gerenoveert en gepubliceert en
geaffigeert den 4 Augustus 1770”".

Is iemand van onze passagiers ook bekend of het in de keur vermelde euvel elders ook voor kwam? Hoe zou de naam „Palmknoopen” of „blaadjes maken” te verklaren zijn?1

Dr J. L. Postema

1 Het Woordenboek der Nederl. Taal geeft de volgende verklaring: Palmknoopen, ook palmknooping, eertijds een feestavond in de bruidsdagen, waarop vrienden en vriendinnen van het bruidspaar bijeenkwamen om palm te knoopen, d.i. maagdenpalm te strengelen en de bladeren met goud en zilver te beleggen tot versiering van de brui1oftszaal, de tafel en het bruidsbed. Zie de beschrijving bij Van Effen, De Holl. Spectator, deel 4, blz. 380, en de afbeelding bij Mouback-Picart, Beschrijving van alle godsdienstplichten, deel 5.

 


Hé, is dat Westfries?

176. Die auto gaat nog wel 'n tijdje mee. Die moet je niet wegskoiten (ver beneden de waarde van de hand doen).

Klik hier voor meer Westfriese woorden en uitdrukkingen.


© 1924-2019 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.