Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon

Monumentale Kerken Projector Reiscommissie Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

 

Facebook

Archivering » De Speelwagen » 1950 » No. 8 » pagina 229-231

St Maarten in.... Augustus

Eerder verschenen in 'De Speelwagen', 5e jaargang, 1950, No. 8, pagina 229-231.
Uitgave: Historische Genootschappen in Hollands Noorderkwartier.
Auteur: Jaap Kruizinga.

Terwijl vrijwel geheel Nederland het St Maartensfeest op 11 November viert, doet men dit in Hoorn in Augustus, na de kermis. De viering duurt ongeveer vijf dagen en bereikt haar hoogtepunt op 31 Augustus.
Er zijn over het ontstaan van dit feest verschillende lezingen in omloop.

De een zegt dat het een overblijfsel is van de processie in het octaaf van St. Cyriacus, de patroon van de Hoornse parochiekerk.

Een andere verklaring is deze: in de dagen van bisschop Radboud begon men te Utrecht ook St. Maarten „in de zomer” op 4 Juli te vieren, ter gedachtenis van het vervoeren van zijn lichaam naar Tours.
Hier zien we dat St Maarten reeds in de 10de eeuw in de zomer gevierd werd.

Hoorn stond in nauw verband met Utrecht en waarom zou het dan niet mogelijk zijn, dat dit te Hoorn eveneens het geval was? Al is het niet dezelfde datum, het is toch ook in de zomer. De datum kan door plaatselijke omstandigheden zijn gewijzigd.

Een derde veronderstelling sluit aan op de herdenkingsdag van de onthoofding van Johannes de Doper, de tweede patroon der Grote Kerk, welk feit op 29 Augustus wordt herdacht.
De geschiedenis verhaalt, dat de soldaten, die op bevel van Koning Herodes naar de onderaardse kerker gingen om Johannes te onthoofden, op hun tocht daarheen brandende flambouwen in de hand droegen. Hieraan zou dit gebruik in deze maand zijn ontstaan hebben te danken.

Voor de oorlog bewoog de Hoornse jeugd zich in deze dagen 's avonds met brandende kaarsjes of verlichte lampions langs de straten. Vele huizen kregen een primitieve versiering van slingers en lampions en naarmate de avond vorderde bewogen zich hoe langer hoe meer verlichte lampions langs de straten. De kinderen zongen het bekende St Maartensliedje:

Sintere, sintere Maarten
De kalveren dragen staarten enz.

Tot het lopen met lampions alleen beperkte men zich niet. Hier en daar ontmoette men groepjes, die een tafeltje, waarop vele gekleurde kaarsjes, schelpen, groen en bloemen, met zich meedroegen of voor hun huizen tentoonstelden.

Die St Maartenviering ging meestal gepaard met baldadigheden, het stoken van vuurtjes, het afsteken van voetzoekers e.d. door opgeschoten jongens. Ook zelfs ouderen deden mee, waarbij meer dan eens de politie moest ingrijpen.

Na de oorlog hebben, ook in andere delen van ons land (Amsterdam: Luilak en Hartjesdag), verschillende culturele organisaties zich belast met de taak de viering van verschillende feesten in goede banen te houden of te herleiden. Al te vaak ontaardden de oude kalenderfeesten tot drinkpartijen, bedelomgangen en straatschenderijen.

In Groningen organiseerde een „Dorpshuis” een wedstrijd in zelfgesneden Kip-Kap-kogels: de uit rapen of mangelwortels gesneden lantaarns.

In Hoorn was het de Jeugdraad (Stichting Hoornse Gemeenschap) die zich tot de inwoners van Hoorn, op de volgende wijze richtte:
„Het St. Maartensfeest is weer aangebroken en de Hoornse Jeugdraad heeft de plannen daarvoor weer klaar. Helpt u mee? Geef geen geld aan de kinderen voor hun tafeltjes, erepoorten of groepjes wanneer zij bij uw deur de leuke Sint Maartensliedjes zingen, maar gebruik daar deze zegels voor.
De Jeugdraad geeft n.l. prijzen voor de mooiste tafeltjes, erepoorten, groepen en ook voor degenen, die de meeste zegels verzamelen.
En die Sint Maartenscent?
Bewaart u die voor de collecte, die de Jeugdraad houdt, tijdens de grote St. Maartensoptocht. Laat het Hoornse St. Maartensfeest dit jaar een prachtig kinderfeest worden. Dat kan met uw medewerking. Wij danken u namens de Jeugdraad.”

De ijverige en actieve voorzitter, de heer Klaas de Vries, schreef ons enkele dagen geleden dat er dit jaar iets dergelijks op het programma staat. Verleden jaar waren er kinderen die ruim 2000 zegeltjes te pakken kregen! Hij berichtte mij ook dat de Luilakviering, eveneens door de Jeugdraad georganiseerd, een zeer groot succes was geworden.

Dit jaar bereikt het St Maartensfeest op 31 Augustus haar hoogtepunt en er zijn thans reeds 120 groepen ingeschreven.
Bent u omstreeks die tijd in Hoorn?
Het is de moeite waard dit aloude (zij het in de goede zin gemoderniseerde) St Maartensfeest van nabij mee te maken.

Nog één opmerking. Toen wij, voor het schrijven van een boek over St Maarten, onze studie omtrent deze heilige tot in Tours uitstrekten, zagen we dat men in die Franse stad St Maarten ook in de zomer vereerde (25 Aug.). Een grote stoet trok processiegewijs door de straten, de kinderen zongen liederen die op het leven van Martinus betrekking hadden en... werden die dag behoorlijk verwend, in de vorm van broodjes, gebak en speelgoed!

Jaap Kruizinga

 


© 1924-2019 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.