Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon Monumentale Kerken

Projector Reiscommissie Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

Facebook

Archivering » Westflinge » 2006 » 6 december

Opperdoezer met wiskundeknobbel

Westflinge
De rubriek Westflinge richt de schijnwerper op het verleden van West-Friesland met een actuele aanleiding. Vandaag aandacht voor een geboren Opperdoezer die landelijke faam heeft verworven.
(Eerder verschenen in het Noordhollands Dagblad, woensdag 6 december 2006.)

Door Ed Dekker

OPPERDOES – Opperdoes verdient een Pieter Wijdenesstraat. Deze persoon is het waard te worden vernoemd. Dat blijkt uit het artikel ‘Pieter Wijdenes, een Opperdoezer met een wiskundeknobbel’ in het nieuwe jaarboek van de Stichting Historisch Opperdoes.

Pieter Wijdenes (1872-1972) is van grote betekenis geweest voor het wiskundeonderwijs in Nederland. Hij heeft vele leerboeken geschreven. Zijn eerste boek verscheen in 1912 en heette ‘Algebra voor Mulo’. Het boek beleefde liefst zeventig drukken. Ook op andere terreinen van het wiskundeonderwijs heeft Wijdenes een belangrijke rol gespeeld.
Het artikel over Pieter Wijdenes in het jaarboek 2006 van Historisch Opperdoes is geschreven door Jos Druijf, de voorzitter van de stichting. Bij zijn studie economie ontdekte Jos Druijf tot zijn grote verrassing dat Piet Wijdenes een dorpsgenoot was. „Als we in de economielessen gingen ‘wijdenessen’, betekende dat dat we het wiskundeboekje van Piet Wijdenes nodig hadden.”
„Of ik Piet Wijdenes kende, vroeg eens een docent. Ja, ik voetbal met hem, wilde ik zeggen. Maar hij doelde op een andere Piet Wijdenes.” Een speurtocht naar de befaamde Piet Wijdenes leverde Jos Druijf veel wetenswaardigheden op.

Dr. Velius

Een van de ontdekkingen is dat Pieter Wijdenes zijn intelligentie niet van een vreemde had. De Opperdoezer stamt rechtstreeks af van Dirck Seylmaecker. Deze persoon is beter bekend onder de Latijnse naam dr. Theodorus Velius, in 1572 geboren te Hoorn.
Velius heeft medicijnen gestudeerd en was stadsarts te Hoorn. In 1604 verscheen van zijn hand een historisch belangwekkende uitgave, het boek ‘Chronijck van de stadt Hoorn’. Zijn zoon Maarten (of Martinus) Velius werd stadsarts van Medemblik. Een kleindochter van de Hoornse arts en kroniekschrijver trouwde rond 1660 met Gerbrand Wijdenes, een rijke boer uit Opperdoes. Deze Gerbrand is een voorvader van onze Pieter Wijdenes.
Vele telgen Wijdenes zijn in de loop van de eeuwen steeds verbonden geweest aan Opperdoes. Pieter is op 22 december 1872 geboren aan het Noorderpad. Hij was een van de twaalf kinderen van het echtpaar Simon Wijdenes en Trijntje Wilms. De familie verliet in 1879 Opperdoes en vestigde zich in Nibbixwoud aan de Rijke Wijzend.
Vader Simon was landbouwer. Het gezin had het niet breed. Opmerkelijk is daarom dat Piet mocht doorleren. Zijn onderwijzer in Nibbixwoud zal daarop hebben aangedrongen. Na de lagere school doorliep Piet in Hoorn de voorbereidende klas van de Normaalschool. Op zijn veertiende jaar werd hij toegelaten op de kweekschool voor onderwijzers in Middelburg. Daar behaalde hij in 1891 zijn akte.

Hbs in Almelo

Na tijdelijke dienstverbanden in Middelburg en Diemerbrug kreeg hij in 1892 een vaste aanstelling op een lagere school in Amsterdam. Hij was toen negentien jaar. Na tien jaar vertrok Piet Wijdenes naar een hbs in Almelo. Hij bleef daar vijf jaar. In die periode leidde hij veel onderwijzers uit Twente op voor de akte wiskunde l.o.
Via een hbs in Rotterdam keerde hij in 1911 terug in Amsterdam. Daar gaf hij tot 1925 les op een hbs. Tot zijn beste leerlingen op deze school behoorde dr. Max Euwe, Nederlands beroemdste schaakgrootmeester.
Piet Wijdenes begon in 1907 met het schrijven van wiskundeboeken. Er volgden er tientallen. Deze school- en studieboeken van zijn hand hebben, concludeert Jos Druijf, een onuitwisbaar stempel gedrukt op het Nederlandse wiskundeonderwijs.
De boeken werden gebruikt op allerlei scholen: ulo, kweekscholen, technische scholen, middelbare scholen, handels- en zeevaartscholen en de KMA. Ook op hogescholen en universiteiten gingen studenten ‘wijdenessen’. Boeken van de geboren Opperdoezer zijn ook vertaald.
Hij schreef ook veel artikelen over het wiskundeonderwijs, die verschenen in de vakliteratuur. Wijdenes was in 1913 een van de oprichters van het Nieuw Tijdschrift voor Wiskunde. Hij was redacteur van dit blad tot 1938. Ook was hij nauw betrokken bij de oprichting in 1924 van Euclides, maandblad voor de didactiek van de exacte vakken. Dit blad verschijnt nog steeds.
Op zijn 85e werkte hij gemiddeld nog tien uur per dag. Hij was een man met een ijzeren wilskracht en zelfdiscipline. Met zijn standaardwerken en de door hem verzorgde opleidingen heeft Pieter voor velen de weg naar het leraarschap geëffend.
Hij stierf in zijn honderdste levensjaar op 17 februari 1972.

Meester Van Brummelen

Het jaarboek 2006, de zevende uitgave op rij van de Stichting Historisch Opperdoes, bevat dit keer een aantal lange artikelen. Een ander stevig verhaal is van ‘meester’ Kees van Brummelen. Hij schrijft over de jaren 1959-1966, toen hij in Opperdoes werkte op ‘De school met den bijbel’, de christelijke nationale school. Mooi geeft hij een indruk van het dorpsleven in de jaren zestig. De oud-onderwijzer herinnert aan het kruidenierswinkeltje van vrouw Kee, de melkhandel van Piet Zwaan, coöperatieve veiling Ons Belang en het in 1964 geopende protestants-christelijk tehuis voor bejaarden ‘Almere’.
Zijn ‘School met den bijbel’ was gebaseerd op het gereformeerd calvinistische opvoedingsideaal. Uitgebreid gaat Van Brummelen in op hoe dorpelingen de soms grote theologische verschillen in Opperdoes in die tijd ervaren, met vier kerkgenootschappen.

 


Hé, is dat Westfries?

499. Wie de buul ('t geld) heeft, is baas.
(Wie de geldbuidel, de portemonnee heeft, die heeft de macht).

Klik hier voor meer Westfriese woorden en uitdrukkingen.


© 1924-2020 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.