Westfries Genootschap
Archivering
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon

Monumentale Kerken Projector Reiscommissie Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

 

Facebook

Archivering » WFON » 1994 » Pagina 140-145

Historische vereniging "De Zijpe"

Eerder verschenen in West-Frieslands Oud & Nieuw, 65e bundel, pagina 140-145.
Uitgave: Historisch Genootschap 'Oud West-Friesland', 1994.
Auteur: P. Morsch.

Te gast bij ons Genootschap

Bij de oprichting van Historische vereniging 'De Zijpe' in 1982 ging het toenmalige bestuur er in algemene en ook optimistische zin van uit dat de vereniging in grootte zo'n 60 tot maximaal 100 leden zou gaan tellen. Immers het 'doelgebied' de Zijpe en Hazepolder - in oppervlakte weliswaar behoorlijk groot - telde en telt relatief gezien maar weinig inwoners. Voorbeelden over de grootte van andere gelijksoortige verenigingen in de regio waren op dat moment, behoudens het historisch genootschap 'Oud West Friesland', niet voorhanden.

Nu, twaalf jaar later, blijkt dat zelfs de toen meest optimistische inschatting ver van de huidige realiteit verwijderd ligt. De vereniging telt namelijk op dit moment bijna 500 leden. Zo'n 8% hiervan is werkelijk actief, hetzij bestuurlijk dan wel deel uitmakend van een van de werkgroepen.
Hoewel het bestuur relativerend stelt in deze periode 'de tijd te hebben meegehad', kan niet om het gegeven heen dat de formule die destijds is gekozen blijkbaar is aangeslagen en een grote toeloop van leden te zien heeft gegeven. Wetenswaardig hierbij is het gegeven dat pakweg 50% van de leden niet in de Zijpe woont, doch elders in Nederland of zelfs tot ver over onze landsgrenzen.

Het ontstaan van de vereniging
Eind zeventiger en begin tachtiger jaren leefde bij een aantal inwoners van de Zijpe de gedachte dan wel wens om een vereniging of stichting op te richten die zich specifiek zou bezig houden met de geschiedenis van dit gebied. Analoog aan het grote voorbeeld in West-Friesland werd toen nog steevast gesproken over een 'historisch genootschap Zijpe'.
Hoewel het idee in betrekkelijk kleine kring leefde, kan ook niet worden ontkend dat er bij anderen een grote mate van terughoudendheid bestond. De gemeente Zijpe bezat immers al een gemeentelijke Oudheidkamer. Het beheer hiervan was (en is nog steeds) in handen van een commissie. Een vereniging of stichting naast deze commissie werd min of meer als overbodig beschouwd.

Het bijzondere is dat de behoefte en vraag om een historische vereniging met name werd gevoeld door een aantal leden van de Commissie 'Oudheidkamer'. Men besefte maar al te duidelijk dat een 'goed beheer' van een Oudheidkamer nauw samen gaat met de noodzakelijke kennis van allerlei zaken en voorwerpen die daarin zijn ondergebracht.
Een veel gehoord tegenargument betrof de 'leeftijd' van de polder; toen amper 380 jaren oud. "Wat valt er derhalve feitelijk op historisch gebied over 'de Zijpe' te vertellen", aldus de sceptici.

Allerwegen groeide het besef dat inzicht in de eigen historie, het streekeigene, hoe het allemaal landschappelijk en met de mensen rondom zo is gegroeid, toch wel iets méér inhoudt en betekent dan een hobby voor enkele enthousiastelingen.

De eerder genoemde vraag en wens leidden uiteindelijk naar een meer doelgerichte aanpak. Vanuit de gemeente werden mogelijke geïnteresseerden uitgenodigd voor een informatieve bijeenkomst. Medio 1981 werd deze bijeenkomst gehouden in het toenmalige gemeentehuis aan de Grote Sloot te Schagerbrug. Hoewel de opkomst in kwantitatieve zin tegenviel, werd niettemin besloten verder te gaan. Het enthousiasme van de aanwezigen was hier duidelijk debet aan.
Er werd een werkgroep in het leven geroepen met als taak statuten te ontwerpen en het raamwerk te maken binnen welke een vereniging verantwoord zou kunnen functioneren.

Najaar 1982 werd de vereniging opgericht en werd er een bestuur gekozen. Een aantal van hen maakt nog steeds deel uit van het huidige bestuur. Nog voor het verstrijken van dat jaar werd de als niet reëel beschouwde grens van 100 leden al overschreden.

De ontwikkeling van de vereniging
Het toenmalige bestuur startte in feite vanuit een blanco situatie. Voorbeelden van werkwijzen door andere verenigingen waren niet voorhanden. Met de statuten in de hand werden plannen ontwikkeld. Uitgangspunt hierbij was dat er naar de leden toe een herkenbare, begrijpelijke en regelmatige lijn in de te ondernemen activiteiten diende te zijn.

Een van deze activiteiten betreft het uitgeven van een periodiek onder de naam 'Zijper Historie Bladen'. Eenvoudig begonnen zoals vele andere verenigingsbladen, is dit periodiek inmiddels uitgegroeid tot een volwaardig en een door historici zeer gewaardeerd blad. Vermeldenswaard hierbij is, dat in een vorig jaar door de stichting Regionale Geschiedbeoefening Noord-Holland gehouden onderzoek naar de kwaliteit van deze bladen, het periodiek van onze historische vereniging in het bijzonder werd genoemd als voorbeeld van hoe 'kleine en jonge' verenigingen op representatieve en kwalitatief hoogstaande wijze (ook) kunnen publiceren.

In tegenstelling tot veel andere uitgaven worden 'de Zijper Historie Bladen' de laatste jaren in drukvorm uitgebracht. De gepubliceerde foto's en prenten zijn in vrijwel alle gevallen van goede kwaliteit. Het gevolg van deze in technische zin verantwoorde verschijningsvorm heeft er vervolgens toe geleid dat regionale historici met regelmaat publiceren in dit periodiek. Het periodiek verschijnt in een oplage van 550 exemplaren minimaal 4x per jaar. Meestal wordt in de decembermaand een extra nummer gepubliceerd waarin een speciaal onderwerp aan de orde komt. De leden van de vereniging ontvangen het periodiek uiteraard gratis. Een redactiecommissie is belast met de uitwoering.

De vereniging heeft bovendien in eigen beheer 2x een boek uitgegeven te weten: 'Petten, stiefkind van de zee' en 'Wat een pracht'. Aan het eerste boek hebben diverse historici hun medewerking verleend. Het tweede boek is geschreven door de heer L.F. van Loo (bestuurslid en redactielid) ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van de vereniging. Naast deze boekwerken zijn er in opdracht van de gemeente, maar ook vanuit het particulier initiatief, diverse andere boeken verschenen, onder meer boeken van J.T. Bremer en P. Dekker.

Een andere activiteit betreffen de thema-avonden. Deze vinden 2x per jaar plaats. De onderwerpen en inleiders zijn divers. De belangstelling voor deze avonden mag zonder meer goed worden genoemd. Naast deze thema-avonden verzorgt de eigen werkgroep 'Boerderijen' zelf lezingen in de regio en verluchtigt deze met dia's en dergelijke.

Een laatste activiteit is de jaarlijkse excursie.

Tenslotte mag niet onvermeld blijven de samenwerking tussen de Commissie Oudheidkamer en het bestuur van de historische vereniging. Zonder te overdrijven kan worden gesteld dat hier sprake is van 'symbiose'. Men vult elkaar aan tot wederzijds voordeel. De historische vereniging doet onderzoek naar de geschiedenis, publiceert en heeft inmiddels de beschikking over een behoorlijke bibliotheek, waarvan de boekwerken gratis aan de leden worden uitgeleend. De Oudheidkamer richt zich in het bijzonder op het verzamelen van gebruiksartikelen, prenten, foto's, manuscripten en organiseert exposities.

Dit wil overigens niet zeggen dat in voorkomende gevallen de historische vereniging het zal nalaten zèlf prenten en tekeningen of reproducties daarvan aan te kopen. De bij dit artikel geplaatste prent bijvoorbeeld is daar een voorbeeld van. Tijdens een werkbezoek aan de 'Atlas van Stolk' te Rotterdam werd deze kaart min of meer ontdekt tussen de vele oude kaarten en prenten die deze Atlas rijk is (uit Mercator/Hondius, Atlas on representation, Amsterdam 1633 ).(Zie blz. 142/143)

De Zijpe zelf
De gemeente Zijpe omvat de Zijpe en Hazepolder en de voormalige gemeente Petten (in 1929 bij de Zijpe gevoegd). Tot dit rijtje behoort sinds de gemeentelijke herindeling in 1990 ook de voormalige gemeente Callantsoog. Deze plaats beschikt overigens eveneens over een eigen historische vereniging.

De drooglegging van de Zijpe en Hazepolder kan in feite de eerste grote speculatieve bedijking worden genoemd. Na de drooglegging in 1597 volgden er in betrekkelijk korte tijd diverse andere bedijkingen en inpolderingen in Noord-Holland.

Het initiatief tot de bedijking van de Zijpe en Hazepolder werd genomen door Jan van Scorel die leefde van 1495 tot 1562. De eerste pogingen hiertoe tussen 1552 en 1572 liepen op een mislukking uit. Het projekt slaagde geruime tijd na Van Scorels dood. Het doel van deze drooglegging lag enerzijds in het winnen van 'nieuwe' grond, maar anderzijds in bescherming van West-Friesland. De binnen 'stormende' zee deed immers al te vaak de Westfriese Omringdijk steunen en kreunen.
Het benodigde kapitaal voor de drooglegging werd gezocht in de rijke steden. Antwerpen en Amsterdam met name werden regelmatig gepolst naar interesse om hierin te investeren. Om die reden was de tenslotte verkregen nieuwe grond in het begin vooral vrijwel geheel in handen van rijke Amsterdamse kooplieden.

Lange tijd werd de Zijpe bestuurd vanuit het Alkmaarse stadhuis (de Zijpsche Kamer) door een college van hoofdingelanden. Pas in 1851 werd de Zijpe een gemeente met een eigen bestuur.
Economisch gezien draaide het hier tot na de oorlogsjaren voornamelijk om de agrarische sector. De op veeteelt gerichte agrarische sector is hier van grote importantie geweest. In vrijwel elke dorpskern (zeven in getal) heeft één zuivelfabriek gestaan. In een aantal gevallen zelfs meer dan één.

Hoewel er reeds voor de oorlog sprake was van bescheiden bloembollenteelt, heeft de grote ontwikkeling in deze sector pas in de laatste decennia plaatsgevonden. De veeteelt heeft plaats moeten maken voor de bloembollencultuur. De leliecultuur, die men met name in de Noord-Zijpe rond het dorp 't Zand vindt, is expansief sterk gegroeid en heeft op wereldniveau een grootse naam opgebouwd.

Een andere belangrijke economische sector is de recreatie. Duizenden toeristen uit binnen- en buitenland verblijven hier gedurende de zomermaanden op campings of in vakantie-bungalowparken. De frisse lucht en de schone stranden oefenen een grote aantrekkingskracht uit. Gelukkig kan ook worden geconstateerd dat veel toeristen zich verdiepen in de omgeving zelf. Ook voor hen kan de historische vereniging iets betekenen. In het eerder genoemde boek 'Wat een pracht' worden drie toeristische routes beschreven die leiden langs de monumenten en bezienswaardigheden in Zijpe.

Eerder is vermeld dat de drooglegging van de Zijpe en Hazepolder in 1597 heeft plaatsgevonden. Dit houdt dus in dat over drie jaar het 400-jarig bestaan kan worden gevierd. De gemeente Zijpe reserveert al een aantal jaren gelden voor dit feest. Er is een werkgroep bezig de lijnen uit te zetten voor deze herdenking. Het spreekt voor zich dat ook Historische vereniging 'De Zijpe' hierbij nauw zal worden betrokken.

Mocht U meer willen weten over onze vereniging dan wel de Oudheidkamer dan kunt U zich wenden tot het secretariaat, Postbus 14, 1750 AA Schagerbrug.

P. Morsch, voorzitter

 


Hé, is dat Westfries?

361. Hoe ver ben je heen met je was?
't Loupt op 't lessie ('t loopt naar 't einde, 't is gauw klaar).

Klik hier voor meer Westfriese woorden en uitdrukkingen.


© 1924-2019 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.