Westfries Genootschap
Westfries Genootschap Bibliotheek Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon Monumentale Kerken

Projector Reiscommissie Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

Facebook

Westfries Genootschap » Publicaties » Omringdijk » Verhaal v/d maand » 2014 » november

De paalworm

Netty Zander

De Westfriese Omringdijk rees naarmate de bodem daalde. De kracht van de dijk is het voorland, daar verliezen de grootste golven hun kracht. Het voorland was lange tijd de belangrijkste manier om de dijk te beschermen. Maar zodra weer een stuk voorland was opgevreten door de zee, door ‘de waterwolf’ moest de dijk worden teruggelegd en begon het landverlies opnieuw. Zo kromp Westfriesland in. Om deze vicieuze cirkel te doorbreken, moest er wat gebeuren. De techniek van dijkbouw werd verbeterd. Tegen dijkvakken zonder voorland werd een stevig wierpakket gezet. Ervoor heiden ze houten palen om te zorgen dat dat niet wegspoelde.
De palen zijn met elkaar verbonden door middel van dwarsbalken: een houten muur. Westfriesland is beschermd tegen de woeste golven van de Zuiderzee.

Maar dan…
Rond 1730 is er een paalwormexplosie. Er is acuut gevaar voor het leven achter de Westfriese Omringdijk.

Vanuit de tropen is met de houten schepen van de VOC een nietig beestje meegekomen. Een weekdiertje, een klein wormpje, met twee kleine boorschelpjes aan de kop: Teredo navalis. Het vreet gaten in de palen; steeds diepere en grotere gaten. Het mosselachtige diertje kan in zes weken een paal helemaal van binnenuit opvreten.
Met Kerstmis in 1731 stormt het met als desastreus gevolg dat er vele afgebroken palen in de Zuiderzee drijven. Als luciferhoutjes zijn ze afgebroken. De houten zeewering biedt geen veiligheid meer.
Er moet iets gebeuren? Maar wat? Grote paniek!
Er worden spijkers in de palen geslagen, gesmede spijkers met brede koppen. Per paal wel 2000 of te wel 10 000 spijkers per strekkende meter waterkering.

Een paal met de zichtbare gaten van de nagels.
Een paal met de zichtbare gaten van de nagels. (Foto Netty Zander)

Onlangs zijn de 18e eeuwse eikenhouten palen uit het havenhoofd van Medemblik gehaald. Deze tonen de sporen van zo'n smeedijzeren pantser: het eikenhout werd zo onbereikbaar voor de vraatzuchtige paalworm.

Om een aantal palen veilig te stellen en van de vernietiging te redden heb ik veel hulp gekregen. Peter Swart, zijn schoonvader en de cultuurclub de Westfriese Deurloupers reageerden onmiddellijk op mijn oproep, waarvoor hartelijk dank.
Het verhaal van de palen kan niet vaak genoeg verteld worden. Rond 1730 was het voor Westfriesland door die allesvernietigende paalworm zo'n spannende tijd, het was zo'n bedreiging; het was een kwestie van erop of eronder.
De geredde palen zullen gebruikt worden educatieve doeleinden en voor een kunstproject.


Verhaal van de maand

Iedereen kan voor deze rubriek verhalen insturen. De verhalen moeten zelf geschreven zijn en de Omringdijk als thema hebben. U kunt uw verhaal (of gedicht) sturen naar het Westfries Genootschap.
Iedere eerste maandag van de maand wordt er één nieuw verhaal geplaatst.
De overige inzendingen worden bewaard voor een andere maand.

 


Hé, is dat Westfries?

254. 'n Moerloper is 'n lam of kalf, dat nog bij moer, het moederdier, loopt, dus nog niet ofwonnen is (afgewend). Ook gezegd van iemand die nog ongetrouwd en bij moeder thuis woont.

Klik hier voor meer Westfriese woorden en uitdrukkingen.


© 1924-2021 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.