Westfries Genootschap
Westfries Genootschap Archivering Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon

Monumentale Kerken Projector Reiscommissie Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

 

Facebook

Westfries Genootschap » Vierkant » 2009 » Nummer 1 » Pagina 16-17

De Aanleiding

In ‘De aanleiding’ vertellen leden hoe het kwam dat zij zich aansloten bij het Westfries Genootschap. Deze rubriek is ook een mooie aanleiding voor een nadere kennismaking. Als zesde Nel den Os-van Leijen uit Goes.

Fier wapperde de vlag van Obdam in het Zeeuwse dorp Nieuw- en Sint Joosland. De drie wassende manen van goud – in de heraldiek wassenaars – voelden zich thuis in het zuidoosten van Walcheren, gemeente Middelburg. Daar, in de Mortierepolder, was windmolen Buiten Verwachting uitbundig versierd. Ter ere van de 65e verjaardag van Nel den Os-van Leijen uit Goes. De geboren en getogen Obdamse is sinds 1974 lid van het Westfries Genootschap.
De vlag van Obdam, die speciaal voor deze feestelijke gelegenheid was gemaakt, was niet de enige versiering aan de opvallende molen. De ronde en geheel witte stenen grondzeiler telde een week lang liefst vijf vlaggen. De kleurige banieren vertellen het leven van Nel den Os.
Een leven vol molens. Korenmolen Buiten Verwachting, eigendom van de gemeente Middelburg, is háár molen. Jarenlang maalde Nel er iedere zaterdag. Om meel te verkopen en – belangrijker – om het werktuig uit 1874 volwaardig te laten functioneren. Ook op andere manieren was zij actief in de Zeeuwse molenwereld. Al deze activiteiten heeft Nel (geboren in 1943) op een lager pitje gezet, maar ze is nog vaak te vinden op de Buiten Verwachting. Meer dan de vier uur per maand die het contract met de gemeente vermeldt.

Korenmolen Buiten Verwachting in Nieuw- en Sint Joosland (gemeente Middelburg).
Korenmolen Buiten Verwachting in Nieuw- en Sint Joosland (gemeente Middelburg) is feestelijk versierd ter ere van de 65e verjaardag van Nel den Os-van Leijen. De vlaggen vertellen haar leven. Van boven naar beneden: de nationale driekleur, Zeeland, Noord-Holland, Middelburg, Obdam en het Gilde van Vrijwillig Molenaars. (foto van Nel den Os-van Leijen)

Molen Berkmeer
Terug naar halverwege de jaren zeventig, toen Nel zich aansloot bij het Westfries Genootschap. Ze was toen beroepsmolenaar op de watermolen van de polder Berkmeer (toen behorend tot de gemeente Heerhugowaard, sinds 1979 Obdam, vanaf 2007 tot Koggenland). Als eerste vrouwelijke beroepsmolenaar in Nederland stond ze haar mannetje.
Van voorjaar 1970 tot najaar 1974 regelde zij met haar achtkante binnenkruier de waterhuishouding van de polder in het hart van het gebied binnen de Westfriese Omringdijk. Na het vertrek naar Goes, met haar scheiding als reden, verhuisde het Westfries Genootschap mee, natuurlijk.
Over het lidmaatschap zegt zij: „Ik hield al altijd van lezen en geschiedenis. Mijn moeder had eens enkele losse afleveringen gekocht van Korenmolen Buiten Verwachting. Die verhalen voedden mijn interesse in de historie van mijn omgeving.” Tijdschrift De Speelwagen heeft tien jaar bestaan (1946-1955) en was ‘in het bijzonder gewijd aan de historische schoonheid, folklore en geschiedenis in Noord-Holland boven het IJ’.
Eenmaal op eigen benen in de molen was de stap naar het lidmaatschap van het Westfries Genootschap logisch. „Ik heb niet de hele serie jaarboeken compleet, maar heb toch diverse oudere jaargangen gekocht. Vooral die met een artikel over archeologie en molens.”

Boerendorpen
Met het Westfries Genootschap blijft Nel in Zeeland nauw betrokken bij haar geboortegrond. "„Zo blijf ik ook op de hoogte van de vele veranderingen in West-Friesland. Niet voor niets heet het jaarboek ‘West-Friesland Oud & Nieuw‘.” De meest opvallende verandering noemt zij het verdwijnen van de boerendorpen. „Die zijn er eigenlijk niet meer.„
Als huishoudster van een dominee en als bandleidster bij Verkade had de jonge Nel van Leijen niks van doen met molens. Toch solliciteerde Nel ‘op de Berkmeer’, met zestien anderen. Het polderbestuur wist dat de vrouw een telg was uit het molenaarsgeslacht Van Leijen. Dat haar vader Arie niet in het voetspoor van vele voorvaderen was getreden, deed daar niets aan af.
Haar moeder Trijntje Pauw is geboren in één van de molens bij de Zes Wielen in Oudorp. Een zus van moeder, Geertje Kleimeer-Pauw, had in 1963 de taak van molenaar op de nabijgelegen Veenhuizer molen overgenomen. Als onervaren molenaar had Nel een goede leermeester in haar oom Jaap van Leijen uit Obdam, die vaak draaide met de Obdammer molen en de wipmolen van de polder Weel en Braken.
De molen van de Berkmeer is nog steeds in goede handen bij een Van Leijen. Sinds begin 1975 is Arie van Leijen (68) de molenaar. Hij is een broer van Nel.

Nel den Os-van Leijen licht de vang van 'haar' molen, Buiten Verwachting.
Nel den Os-van Leijen licht de vang van 'haar' molen, Buiten Verwachting.
Met hulp van twee kleinkinderen. (foto van Nel den Os-van Leijen)

Aeolus
In Zeeland hebben diverse korenmolens geen geheimen voor de Obdamse. Aeolus in Wemeldinge, De Seis molen, Ons Genoegen, De Hoop, alle in Middelburg – Nel den Os-van Leijen heeft op verschillende plaatsen voor het Gilde van Vrijwillig Molenaars jongeren een duwtje gegeven in de molenwereld.
Een andere hobby is handwerken. Merklappen zijn haar specialiteit. Voor een tentoonstelling en lezing over dit onderwerp weet historisch museum De Bevelanden in Goes haar te vinden. „Soms heeft een Zeeuwse merklap een relatie met West-Friesland. Dat is extra leuk.”

Ed Dekker

Andere afleveringen van 'De Aanleiding':
'07/1 | '07/2 | '08/1 | '08/2 | '08/3 | '09/1 | '09/2 | '09/3 | '10/1 | '10/2 | '10/3 | '11/1 | '11/2 | '11/3 | '12/1 | '12/2 | '12/3 | '13/1 | '13/2 | '13/3 | '14/1 | '14/2 | '14/3 | '15/1 | '15/2 | '15/3 | '16/1 | '16/2 | '16/3 | '17/1 | '17/2 | '18/1 | '18/2 | '18/3 | '19/1

 


© 1924-2019 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.