Westfries Genootschap
Westfries Genootschap Bibliotheek Bouwhistorie Creatief Westfries Geschiedschrijving Kap en Dek Landelijk Schoon Monumentale Kerken

Projector Reiscommissie Textieloverleg Vrienden Westfries Museum Westfriese Families Westfriese Molens

Facebook

Westfriese boeken te koop

    Zoeken:

Westfries Genootschap » Publicaties » Vierkant » 2022 » Nummer 2 » Pagina 16-19

Westfries Biografisch Woordenboek (WBW)

In het Westfries Biografisch Woordenboek staan biografieën van personen die voor Westfriesland, lokaal of regionaal, veel betekend hebben. Heeft u in uw dorp of stad een persoon waarvan u meent dat deze in aanmerking komt voor het WBW, meldt u die dan, liefst per mail, aan bij het secretariaat van het Westfries Genootschap.
Alleen personen die zijn overleden komen in aanmerking. Raadpleeg de website www.westfriesgenootschap.nl, klik op Commissie Geschiedschrijving en vervolgens op Westfries Biografisch Woordenboek.

Henk Knol, Hendrik de hardloper

Henk Knol. Henk Knol, een bekende atleet en lange-afstandsloper, is geboren op 30 augustus 1909. Hij is een kind van Hendrik Knol (1871- 1958) en Pieternella Leonarda Vroone (1875-1951) en kwam voort uit een geslacht van landbouwers en werklieden. Vader Hendrik was schoenmaker en postbode en woonde daar waar werk voor hem was. Dat is ook de reden waarom Henk in Amsterdam is geboren. Het gezin woonde van oktober 1908 tot eind 1909 in de hoofdstad en is daarna teruggegaan naar Westfriesland. Over Henks jeugdjaren is niet veel bekend, het gezin verhuisde veel en woonde in diverse dorpen.

Wat we wel weten is dat hij in Andijk heeft gewoond en in 1919 in Venhuizen, waar zijn jongste zus Geertruida is geboren. Henk vertelde ooit aan zijn kinderen dat hij toen ver van zijn school woonde en elke dag een flinke afstand moest afleggen. Zou hier de basis zijn gelegd voor zijn latere passie hardlopen?
Henk was lenig en klimvaardig, zo bleek op de Hemschool in Hem. Aan de oostkant van de school waren grote hoge ramen die uitkeken op iepenbomen. Daar waren eens eksters aan het nestelen. Toen er kraaien kwamen om het nest over te nemen, werd dat dus vechten en alle kinderen bleven naar buiten kijken. De meester was er zo mee aan, dat hij Henk de boom in stuurde om het nest uit te halen.

Landarbeider
Meer dan de lagere school heeft Henk niet doorlopen. Het was een harde tijd voor ongeschoolde arbeiders en hun gezinnen. Voedsel was schaars en duur. Vader en moeder hadden moeite om de eindjes aan elkaar te knopen. Tijdens een schoolreisje zat Henk in schamele kleding op de platte wagen; uit medelijden kreeg hij een jas aangereikt.
De jeugd uit deze gezinnen werd niet ontzien en zo gebeurde het dat Henk na zijn lagere schooltijd voor een jaar verhuurd werd als knecht aan de familie De Vries in Hoogkarspel. Henk kreeg daar kost en inwoning en zijn verdere loon bestond uit een voorraad winteraardappelen voor zijn familie.
De eerste prijs op 26 augustus 1927 voor Henk Knol in een veldloop te Wijdenes. De eerste prijs op 26 augustus 1927 voor Henk Knol in een veldloop te Wijdenes.

Nel Visser-de Vries schreef op de condoleancekaart voor Henk: ‘Als jongetje, nét van school af, kwam je bij ons thuis werken op 't land. We waren met een gezin van zes kinderen. Ik heb daar héle goede herinneringen aan over gehouden’.
Henk had daarna nog diverse kosthuizen. In de periode dat hij bij de familie Gorter woonde, ontstond er een diepe vriendschap. De kinderen van Henk hebben vader en moeder Gorter dan ook altijd als een echte opa en opoe gezien.
Henk kwam geleidelijk in opstand tegen de afhankelijkheid van zijn vader en tegen het vooruitzicht zijn leven lang een slecht betaalde landarbeider te moeten zijn. Regelmatig botste Henk met zijn vader en moeder, het leidde tot een definitieve breuk. Van huis uit was het gezin katholiek, maar Henk zette zich af tegen de macht van de kerk. Hij rende dan ook, in zijn sporttenue, regelmatig op zondagmorgen langs de kerk om het kerkvolk dat de mis uitkwam te choqueren. In die tijd maakte hij kennis met de socialistische ideeën van zijn grote held Domela Nieuwenhuis (1846-1919), die landarbeiders en kleine bouwers de weg naar een rechtvaardige samenleving wees. Henk ging al op jonge leeftijd de beweging voor een staatspensioen steunen. Ook werd hij lid van de Blauwe Knoop, de Nederlandse Vereniging tot Afschaffing van Alcoholhoudende Dranken. Thuis had hij gezien hoe overmatig alcoholgebruik de armoede verergerde.

Trots op marathonmedaille
Henks grote passie was de atletiek. Zijn grootste trots was zijn prestatie op 19 april 1931 tijdens de Internationale Marathon op het Olympisch Parcours in Amsterdam. Deze loop was georganiseerd door de Amsterdamsche Athletiek Club in samenwerking met weekblad Het Leven. Hij behaalde de derde plaats: een bronzen medaille.
In 1933 liep Henk voor de tweede keer deze marathon. Hij komt niet voor in de uitslag van het hardlopen maar wel bij het onderdeel speerwerpen.

Henk Knol tijdens de marathon in 1931 te Amsterdam waar hij een bronzen medaille behaalde. Henk Knol tijdens de marathon in 1931 te Amsterdam waar hij een bronzen medaille behaalde. (foto familiebezit).

In crisis- en oorlogstijd
Henk had verkering gekregen met Aaltje Visser uit Enkhuizen. Zij trouwden op 31 oktober 1935 en woonden in de Rozenstraat te Grootebroek waar in 1936 hun eerste kind Willy is geboren. Na een periode van werkloosheid had hij wat tuinbouwgrond kunnen huren van de protestantse kerk in Grootebroek om zijn gezin in leven te houden.
Zijn opvattingen werden radicaler. In de jaren twintig had Henk nog gediend bij de cavalerie, maar in augustus 1939 weigerde hij op te komen bij de mobilisatie: het zou een dienst zijn aan het kapitalisme. Henk werd opgepakt, maar in de meidagen van 1940 kwam hij zonder proces vrij.
Zijn zoon Tim schreef: ‘Vanuit zijn ervaringen in de crisistijd had hij uitgesproken communistische ideeën. We lazen thuis De Waarheid. Ik meen dat hij lid was van een communistische partij… Het debacle in Rusland moet voor hen bijzonder frustrerend zijn geweest. Zijn droom voor een betere en rechtvaardige wereld moet zijn ingestort’.
In de oorlogsjaren zette Henk zich niet alleen in voor zijn gezin maar ook voor het gezin van zijn vriend Jan Dekker. Delen met elkaar vond Henk vanzelfsprekend. De weduwe van Jan Dekker, Stien Groen, schreef haar herinneringen aan deze tijd op; zie Tarwe was goud waard bij bronnen onderaan dit verhaal.
Een uitlaatklep voor de dagelijkse zorg en spanning vond Henk in de sport, vooral de atletiek. Hij legde in de oorlogsjaren de basis voor de ontwikkeling van de atletiek in Westfriesland. Doordat hij een bekend atleet en lange afstandsloper was, werd hij in 1943 als wintertrainer aangesteld bij HVV. Hij had tevens de vereniging HEO onder zijn hoede (De Zwaluwen).
Zijn conditie hield hij op peil: In 1946 behaalde Henk op 36-jarige leeftijd de Veteranenprijs en werd er in de Vrije Hoornse Courant vermeld: H. Knol (HEO): Wij hebben deze nestor, en kunnen gerust zeggen Westfrieslands grootste propagandist voor de atletieksport, ten volle bewonderd. Hij liet vrijwel alle jongeren nog flink achter zich. Bravo Henk.
In 1944 richtte Henk in samenwerking met de openbare lagere scholen van Hem, Venhuizen, Wijdenes en Hoogkarspel korfbalclubs op. Henk geloofde als communist in de verheffing van kinderen van landarbeiders en kleine tuinders door elitesporten ook voor hen toegankelijk te maken. Ze zouden zo een andere wereld met nieuwe mogelijkheden ontdekken.

Met volle inzet zeven dagen in de week
Na de oorlog heeft Henk zich vooral gemanifesteerd als trainer van verschillende atletiekverenigingen in Westfriesland. In april 1947 nam hij afscheid als trainer bij West-Frisia en werd hij in oktober trainer bij R.H.B.S. Henk was ook betrokken bij de oprichting van SAV in Grootebroek en was een promotor in hart en ziel. Hij organiseerde in samenwerking met de plaatselijke club in Medemblik propagandawedstrijden voor de jeugd ter bevordering van de atletiek. Daarnaast was hij ook wedstrijdleider, een taak die hij op uitstekende wijze heeft verricht.
Een ooggetuigenverslag (Frits en Ceciel Kwaad): ‘Hij heeft ons (bij Always Forward in 1953) de atletieksport bijgebracht en die liefde is nog steeds aanwezig. Ik zie hem nog komen op de motor, soms op de fiets, door weer en wind. Altijd vriendelijk en stimulerend, je het idee gevend dat het nog wel wat zou kunnen worden. Nu weten wij beter… Wat was het een goede tijd toen hij nog met vlaggetjes de ronde baan uitzette op een voetbalveld en eigenlijk alles deed wat nodig was om een training of een wedstrijd tot een goed einde te brengen’.
In 1947 verhuisde het gezin Knol naar Wijdenes. Henk had geld geleend voor een eigen tuindersbedrijfje van één hectare groot. Het was zwaar werk op het land. De stukjes grond werden na het spitten geëgd met de hand. Henk ploegde met zijn eigen kantelploeg en leende dan een paard bij buurman Mol. Met Jan Dekker huurde hij nog wat land in de Wieringermeer. Een hard bestaan en een flink deel van het verdiende geld ging naar de aflossing van schulden.
Later kreeg Henk de mogelijkheid een kleine hectare grond naast zijn huis te kopen. Door zijn kennis van aardappelplanten en de cursus die hij hiervoor volgde, werd Henk aardappelselecteur en behaalde hij in 1949 zijn NAK-diploma. De NAK is de Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor zaaizaad en pootgoed van landbouwgewassen. Het voeren van zijn bedrijf, het NAK-controleurschap en de trainingen in de avond hebben veel van hem gevraagd. Een niet te herstellen onderrugkwaal na 1958 hield hij het liefst verborgen. Eind jaren zeventig is zijn tuindersbedrijf in het kader van een ruilverkaveling gesaneerd.

Leren en ontwikkelen
Henk had alleen de lagere school gehad, maar verrijkte zijn kennis door veel zelfstudie en deelde deze met anderen. Jarenlang was hij colporteur van boeken van de socialistische Arbeiderspers. Henk spande zich in om zijn kinderen en hun leeftijdgenoten op een hoger niveau te brengen, te verheffen. Kinderen moesten leren en kennismaken met boeken en muziek.
Hij was betrokken bij de plaatselijke bibliotheek die gevestigd was in de consistoriekamer van de kerk en die één keer per week open was om boeken te ruilen. Naderhand heeft hij zich ingezet voor een openbare bibliotheek in Venhuizen. Henk probeerde de jeugd altijd te stimuleren met sport en spel.
Zo schreef Betty Bakker-De Graaff uit Enkhuizen bij zijn overlijden het volgende: ‘Een bijzonder mens om met respect te gedenken. In 1948 was ik 12 jaar en maakte ik kennis met de atletiektraining van Henk Knol. Dat was een geweldige inspiratie en ik ben hem nog steeds dankbaar voor alles wat hij mij heeft geleerd. Vooral mentaal, hij leerde mij om te winnen maar ook om te verliezen en daarna op te staan en weer opnieuw te beginnen’.
Tijdens een training bij HBS Flevo kwam Henk Nel Zwier tegen, een meisje met talent, en maakte haar wegwijs in de atletiekwereld. Het resultaat was dat zij na twee jaar training in 1955 Nederlands jeugdkampioene hoogspringen werd en daardoor behoorde tot de geselecteerden voor de Olympisch Spelen in Australië.
‘Ik zal er uithalen wat er in zit’ was een kernachtige uitdrukking van Henk die weergeeft hoe hij met situaties omging. Henk was een doorzetter en speelde een belangrijke rol in het atletiekwezen in Westfriesland maar ook daarbuiten. Hij heeft velen de liefde voor atletieksport bijgebracht en bij veel van hen is die liefde nog steeds aanwezig. Zijn inzet voor de atletiek is op 14 augustus 1978 onderstreept toen hij het erelidmaatschap van de Koninklijke Nederlandse Atletiek Unie kreeg toegekend tijdens de opening van sportcomplex De Kloet in Grootebroek.
Henk was een bijzondere man met een grote sociale betrokkenheid. De oud-trainer van Always-Forward, HBS-Flevo, HEO, MFC, SAV en WSW overleed op 16 september 2003.
Hij is 94 jaar geworden en heeft inderdaad, zoals zijn zoon zegt alles eruit gehaald wat er in zat.


Bronnen Informatie van zijn zoon Tim
Arie Jofriet: boek Van Hem en Haar, van Hier tot Daar, pagina 95

www.delpher.nl: AD, 20-04-1931
Het Vaderland, 17 juli 1933
De Telegraaf, 19 november 1955

Westfries Archief:
Henk Knol, Hoorn Algemeen (16 oktober 1943, 15 oktober 1947)
Trainer Knol, Medemblikker Courant (14 februari 1948)
Knol Hoogkarspel, Dagblad van Noord-Holland (31 mei 1944)

Herinneringen aan de oorlogsjaren, opgeschreven door Stien Dekker-Groen (weduwe van Jan Dekker). Te vinden onder tussenkopje ‘Tarwe was goud waard’ op website wimklaassen.nl, onder het kopje Hongerwinter in West-Friesland.

Gegevens samengesteld en aangeleverd door Marga Besseling- Wester te Hem (2021).

Speldje voor erelid Henk Knol in 1978 van de Koninklijke Nederlandse Atletiek Unie.
Speldje voor erelid Henk Knol in 1978 door de Koninklijke Nederlandse Atletiek Unie.

 


Hé, is dat Westfries?

760. Om op 't land te komen moesten we over 'n smal steggie (smal brugje of bruggetje).

Klik hier voor meer Westfriese woorden en uitdrukkingen.


© 1924-2022 Westfries Genootschap - Contact - Sitemap - Privacyverklaring

West-Friesland, een streek met karakter binnen de Omringdijk.