Café De Landbouw/’t Heltje Onderdijk 175 Onderdijk
- Café-restaurant ’t Heltje. Foto www.beeldbankwervershoof.nl
Geschiedenis
In 1909 kocht tuinder Siemon Zwart een burgerwoonhuis van de familie Mol aan de Onderdijk 175. Toen Siemon geopereerd werd aan zijn knie was hij bang daar een stijf been aan over te houden. Achteraf viel dat mee. Maar om toch van een inkomen verzekerd te zijn werd voor het woonhuis een koffiehuis gebouwd dat gerund werd door de vrouw van Siemon, Marie van Ammers.
Kassiesventers
Daar kwamen vooral kassiesventers die met groenten en fruit langs de deur gingen en lappenpoepen, die textiel aan huis verkochten. Het was er rustig, alleen ’s zondags werd het steeds drukker. De jeugd kwam er kaarten en biljarten, ’s avonds na het lof meestal de vrijgezellen die begonnen met een kop chocolademelk en daarna een biertje namen. Om 23.00 uur ging de zaak dicht.
2. Café De Landbouw. In het raam boven de deur staat S. Zwart.
In de deuropening Marie Zwart-van Ammers. Bij haar staan drie zogenoemde lappiespoepen.
Foto www.beeldbankwervershoof.nl
Sappelen in de oorlog
Op 1 januari 1932 werden Arie Kaarsemaker en Trien Mol, die eerst een kruidenierszaak hadden, de nieuwe eigenaren. Het was sappelen in de crisisjaren en de oorlog van 1940-1945. Alcoholische dranken waren er, behalve punch, niet meer te koop. Na de oorlog ging het beter en krijgen ze een volledige tapvergunning A en B. Verenigingen hielden er hun bestuurs- en feestvergaderingen en er werden bruiloften en jubilea gevierd.
Niek Mol (zoon van Jan Mol en Aaltje Scholten) en Riet Kaarsemaker (dochter van Maria Mol en Arie Kaarsemaker) groeiden beiden op in Onderdijk. Ze kregen verkering en trouwden op 24 mei 1956. Gelijk met hun trouwen kochten ze het café over van de vader en moeder van Riet. Het café had de naam De Landbouw omdat vader Kaarsemaker behalve kastelein ook landbouwer was. Van alleen het café kon je niet leven.
3. Niek Mol en Riet Kaarsemaker, trouwfoto 1956.
Riet groeide op in het café, maar echt leuk vond ze dat niet. Er moest altijd rekening gehouden worden met bezoekers en ook op zondag mocht ze nooit zomaar weg omdat ze moest helpen, al was het maar plaatjes draaien voor de klanten. Niek was daarom ook al geen fan van het caféleven maar ze wilden ook graag trouwen, er was geen geld en geen woning, dus overname van het café was dan toch een goede oplossing.
Verbouwing na verbouwing
Het was een oud pand. Niek en Riet wilden eerst wat verbouwen dus moesten ze naar de Boerenleenbank om geld. Hierop kwamen burgemeester Raat, Vok Koomen en Dirk Bijvoet kijken of dat allemaal wel haalbaar was. De reactie van de burgemeester was: ‘Nou Mol, gooi die ouwe tent maar om en zet maar een mooi nieuw pand neer.’
Daar was natuurlijk geen sprake van, er was geen geld, maar Riet vertelt dat ze dat achteraf beter wél hadden kunnen doen want in de achttien jaar dat ze er gezeten hebben is er vijftien keer verbouwd!
Al met al kostte dat natuurlijk veel meer en het was een kwestie van steeds weer wat sparen, stukje eraan, stukje omhoog, eindje naar opzij, een schuur en weer naar achteren. Er kwam geen eind aan.
Alle verbouwingen werden uitgevoerd door Jan Peerdeman, ondertussen ging Niek overdag evengoed gewoon te bouw.
Ook het gezinsleven ging gewoon door. Er werden vijf kinderen geboren, drie meisjes en twee jongens.
Caféleven
Het caféleven was een druk bestaan. Hulp in de huishouding voor het gezin was er niet, Riet deed alles zelf. Verven en behangen als er weer eens verbouwd was tot het naaien van de gordijnen aan toe. Het verenigingsleven maakte volop gebruik van de cafés voor vergaderingen en dergelijke.
Gebruikers van hun zaak waren onder andere de damclub WIK (Willen Is Kunnen), Coöperatie LTB, Naastenliefde, Voetbal, Jong Leven, Bloembollencultuur, Vrouwenbond. Ze zaten soms overal te vergaderen; in het café, de huiskamer tot in de keuken aan toe. Dan gingen ze zelf maar ergens met een koppie in het gangetje zitten ofzo.
Riet zorgde tijdens de talloze vergaderingen ook altijd voor hapjes en dergelijke. Veel van dit alles werd eigenlijk gratis weggeven, het hoorde er zo bij vond ze.
Alle weken hadden ze ook de bejaarden, die betaalden een kwartje voor een kop koffie. Niek haalde sommige ouderen die niet zelf konden komen zelfs op en bracht ze ook weer naar huis.
Voetbal
Ook herinneren Niek en Riet zich nog goed dat ze voor de voetbal altijd een pot thee van zo’n tien liter naar het voetbalveld brachten voor in de rust. Bij het café, dat bijna als enige telefoon hand, kwamen ook de telefoontjes binnen
als er bijvoorbeeld weer eens een wedstrijd was afgelast. Dochter Lyda ging dan op weg naar iemand van het bestuur om dit door te geven. Over een vergoeding had men het niet eens.
Rente bijschrijven
Voor 2 gulden 50 hield de Boerenleenbank iedere woensdagmiddag van 2 tot 5 zitting in het café. Bankdirecteur Jan vd. Geest kwam dan gewoon op de fiets met de tas met geld achterop.
Begin januari zat de bank er drie hele dagen te rente bijschrijven. Daar was de burgemeester en het hele bestuur van de bank bij aanwezig. Voor Niek en Riet was dit alles een leuk extraatje, want sommigen keken na afloop naar de bijschrijving in het spaarboekje om te zien of er een gelagje af kon.
Bruiloften en partijen
Uiteraard werden er ook veel bruiloften en verjaarfeesten in het café gevierd.
Vroeger was het zo dat er met een bruiloft warm eten geserveerd werd. Er kwam soep, aardappelen, groente en vlees, en meestal pudding toe.
Ze hebben een keer meegemaakt dat er drie dagen achter elkaar een bruiloft was. Terwijl de ene bruiloft nog aan de gang was, werd de bestelling van het eten voor de bruiloft van de volgende dag al gebracht. Aan slapen kwamen ze zulke dagen weinig toe.
En de dag erna alles met de hand weer schoon maken, dan stond je gewoon de hele dag af te wassen! Het kwam een keer voor dat Bertus Visser op de valreep kwam melden dat er in het café vergaderd moest worden. ‘Dat kan helemaal niet’, antwoordde Niek, ‘want ik heb die avond een bruiloft.’ Bertus hield vol en Niek besloot dat ze dan wel in de huiskamer konden zitten als ze een beetje stil deden. Eind van het liedje was dat de bruiloft al lang afgelopen was en de vergadering tot in de late uurtjes duurde.
4. V.l.n.r. Niek Mol, Riet Kaarsemaker, Berus Nieuweboer en Evert Kaarsemaker.
Nieuwe naam
De naam ’t Heltje is tijdens de kermis geboren. Dat kwam door de huiskamer die grensde aan het café. Om in deze kamer te komen moest je een stukje naar beneden. De klanten die daar gingen zitten zeiden: ‘Wij gaan wel naar beneden, naar de hel.’ Bij een volgende verbouwing had Jan Peerdeman een nieuwe bar gemaakt en daarop de naam ‘t Heltje gezet. Het is altijd zo gebleven.
Tijden veranderen
De bank kreeg een eigen gebouw, er kwam een dorpshuis in Onderdijk met een gymzaal. De voetbal en Jong Leven verhuisden naar het dorpshuis, de damclub en de toneelvereniging hielden op te bestaan. Er kwam meer toerisme, mede door de beide campings Vislust en de Groote Vliet.
Dit leverde weer klandizie op door de vissers, het café kreeg hotelkamers en botenverhuur.
Niek en Riet stopten eind 1973. De zaak werd verkocht aan Martien en Elly Jong. De familie Jong heeft het café eind jaren ’80 weer verkocht aan Jos en Ria Koper-Brandsen. In 1992 werd er de motorzaak Nesville van Kees en Vera Brandsen-Koning gevestigd.
Nieuwe bestemming
Anno 2025 heeft het pand een woonfunctie.
5. De situatie in 2023. Foto Dick Ham. Stichting Projector.
6. De nieuwe woning op de plaats van het café, voorjaar 2026.
Bronnen
Martijntje de Haan, artikel Van koffiehuis tot motorhandel www.nesville.nl/blog
Koper, Afra en Commandeur, Trudie. Café-restaurant De Landbouw/’t Heltje
Artikel in ’t Magezointje, jaarboek van Oud Onderdijk, 2019.
7. Bouwtekening ’t Heltje, 1992. Noordelijk-Tekenburo.
