In Westfries kostuum geeft Jantje de Jong-Brouwer in 1969 een demonstratie papierknipkunst. (Foto Openluchtmuseum Arnhem)
Jantje III, de knipkunstenares
De Westfriese papierknipkunstenares Jantje de Jong-Brouwer wordt in Hoogkarspel geboren op 23 februari 1924. Ze begint met knippen op ongeveer veertigjarige leeftijd. Haar werk trekt de aandacht van volkskundig medewerkster – en papierknipster – Hil Bottema van het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem, die haar de eretitel ‘Jantje III’ verleent in navolging van Jan I (de Zeeuw Johan George den Boer, 1803-1870) en Jan II (de Urker Jan Visscher, 1855-1938).
De Bullebak die je kon grijpen als je te dicht bij sloot kwam. Veel sloten – en het Bullebakverhaal – verdwenen door de ruilverkaveling.
Papierknipkunst gaat terug tot in de derde eeuw voor Christus en is wereldwijd verspreid. Vanaf de zeventiende eeuw is papierknippen een populair tijdverdrijf geworden in Nederland en toen kon een knipsel meer opbrengen dan een schilderij van Rembrandt. Westfriese vrouwen en meisjes kwamen toen bijeen op een zogeheten ‘boerinnen-knipvisites’.
Knipdemonstraties
Jantje III geeft in – Westfries kostuum – demonstraties in het knippen, overal in het land. Zij legt voortdurend uit dat ‘niet de schaar tovert, maar de hand die het papier draait naar de gewenste vorm’.
Duizenden knipsels heeft Jantje III gemaakt en met gemak geeft zij haar producten ook weg: ,,Ik knip om het knippen’’. Het Openluchtmuseum (de grootste collectie), het Westfries Museum en het Museum Papierknipkunst in Westerbork hebben tot vreugde van Jantje III knipsels aangekocht: ,,Als ik dood ben dan weet men tenminste nog hoe ik knipte’’.
Een soort van levensboom met het eeuwenoude verhaal ‘kindertjes die uit de kool komen’.
Jantje III schuwt de media niet en treedt op voor televisie en radio. De publiciteit die zij krijgt bij de kniptentoonstellingen, zoals in Bussum (1982) en Roden (1983) benut zij om aandacht te vragen voor haar cursus ‘knippen’. Het Westfries Genootschap benoemt haar tot ‘Lid van Verdienste’ vanwege haar inzet, zoals het geven van cursussen en demonstraties in en buiten Westfriesland.
Jantje III was ook directrice van een verzorgingshuis in Sneek. Na haar pensionering keert zij terug naar haar geboortedorp Hoogkarspel en overlijdt daar op 1 mei 2002.
Tekst samengesteld door: Sandra de Heus te Blokker (2024)
