Hoeder van de Enkhuizer Almanak
Fransje Jongert, samenstelster en uitgever van de Enkhuizer Almanak, beheert haar levenswerk 45 jaar. Ze steekt al die tijd haar ziel en zaligheid in de eeuwenoude encyclopedie-op-zakformaat. Ook heeft ze jarenlang een museum dat is gewijd aan de almanak, met als pronkstuk een exemplaar uit 1680. Fransje Jongert overlijdt op 10 januari 2026.
Bijzondere Almanak uit 1680.
De in 1947 in Haarlem geboren Fransje Jongert is 23 jaar als ze – net getrouwd – in 1970 met de boot naar Canada emigreert. Daar worden haar zonen Sandor en Marc geboren, maar haar huwelijk lijdt schipbreuk. Toch beleeft ze een prachtige tijd in Canada, volgt een opleiding tot accountant, werkt er onder meer voor het Nederlands Bureau voor Toerisme en een advocatenkantoor.
Het is 1981 als ze in Toronto van familie in Nederland hoort dat de uitgaverechten van de aloude Enkhuizer Almanak te koop zijn. Dat lijkt Fransje Jongert een mooi nieuw avontuur en keert terug naar Nederland om vervolgens vanuit Apeldoorn de almanak een doorstart te geven.
Fransje Jongert met jubileumalmanak 2020.
Moeilijk begin
,,Het begin in Apeldoorn was moeilijk’’, vertelt de uitgeefster in een interview, ,,Er was een archief, maar verder moest ik het maar uitzoeken. Nou, dat heb ik gedaan.’’ In 1992 verhuist ze naar een monumentaal pandje aan de Breedstraat in Enkhuizen. Voorbijgangers kunnen haar daar wel uittekenen: aan haar bureau in de voorkamer, achter de computer met de bril op voorhoofd of neus en een sigaretje in de brand.
Soms werkt ze mee aan reis- of geschiedenisprogramma’s op televisie Ook zit ze in 2011 een keer in de studio bij Paul de Leeuw nadat tv-sinterklaas Bram van der Vlugt hem een Enkhuizer Almanak had geschonken. Het boekje belandt dan prompt in de top-tien van meest verkochte boeken.
Het Almanakmuseum in de oude visafslag in Enkhuizen.
Almanakmuseum
Tussen 1995 en 2020 beheert Fransje Jongert haar Almanakmuseum. Het is gevestigd in een koelcel van de oude visafslag waar ze haar rijke almanakarchief tentoonstelt. Aan bezoekers stelt ze zich voor als ‘het voltallige personeel van de Enkhuizer Almanak’. In 2005 zegt ze daarover: ,,Het bedenken, schrijven, redigeren, actualiseren, vormgeven, het onderhouden van de contacten, de lezersservice en ga zo maar door, dat doe ik allemaal alleen. Daarnaast heb ik dan nog het museum.’’
Ook sponsort ze een marathondamesschaatsploeg en ondersteunt ze diverse evenementen in Enkhuizen. Een tijdlang presenteert de uitgeefster de Enkhuizer Sportverkiezing. Ze vindt ook nog tijd voor een eigen programma bij Radio Enkhuizen. Voor haar belangeloze inzet voor de stad krijgt ze tijdens carnaval de Aladinspeld uitgereikt.
Oude almanakken uit negentiende eeuw.
Steeds zwaarder
Inmiddels pensioengerechtigd, begint rond 2014 het maken van de almanak Fransje Jongert steeds zwaarder te vallen. Ze wil stoppen, maar kan ‘haar kindje’ eigenlijk niet loslaten en komt door haar eisen niet tot overeenstemming met geïnteresseerde partijen. Dus gaat ze toch maar zelf door en tikt voor het museum in 2015 nog een heel bijzonder exemplaar van de Enkhuizer Almanak op de kop: uit 1680 en inderdaad toen al gedrukt in Enkhuizen.
Na 2020 volgt een periode met veel ziek en zeer, maar ook al is ze af en toe daardoor uitgeschakeld, de almanak van Fransje Jongert blijft nog met precisie verschijnen.
Maar in oktober 2025, na het uitkomen van jaargang 431, gaat het niet meer. Zonen Sandor en Marc maken bekend dat de editie voor 2026 wegens haar slechte gezondheid de laatste is geweest van de hand van Fransje Jongert. De laatste weken van haar leven brengt ze noodgedwongen door in een hospice in Westerland op het voormalige eiland Wieringen, waar ze op 78-jarige leeftijd overlijdt.
De laatste door Fransje Jongert gemaakte Almanak.
(Foto’s archief Mediahuis)
Haar zonen gaan op zoek naar een overnamekandidaat en die wordt gevonden: de journalisten Arend van den Berg en Bert Wiggers nemen alle rechten over. Medio oktober 2026 verschijnt hun eerste almanak, jaargang 432 voor het jaar 2027.
Naar archief Rijksmuseum
Dan moet er vervolgens nog iets geregeld worden voor het archief van Fransje Jongert. ,,Het was mijn moeders laatste wens dat haar archief naar het Rijksmuseum zou gaan’’, aldus zoon Marc. Die wens gaat in september 2026 in vervulling. De omvangrijke collectie van meer dan vierhonderd exemplaren van ’s werelds oudste nog verschijnende almanak wordt opgenomen in de bibliotheek van het Koninklijk Oudheidkundig Genootschap, dat nauw samenwerkt met het Rijksmuseum en min of meer onder hetzelfde dak huist.
Bronnen:
Bewaker van taal en traditie, Noordhollands Dagblad, Paul Gutter, 17 januari 2026.
‘Nog niet klaar met dit boekje’, Noordhollands Dagblad, Paul Gutter, 4 september 2026.
Meer over Enkhuizer Almanak, zie:
https://onh.nl/verhaal/amusant-kundig-en-al-vier-eeuwen-oud
https://www.myinnervictorian.nl/enkhuizer-almanak-1845/
https://www.youtube.com/watch?v=yqW0Ww4rpa8
Teksten: Paul Gutter te Enkhuizen, bewerkt door: Peter Smit te Alkmaar (2026).
