Portret Ellen Laan: (Foto Dirk Gillissen)
Voorvechter seksuele emancipatie
Ellen Theresia Maria Laan werd op 3 april 1962 geboren in De Weere. Haar ouders hadden een kappers- en tabakszaak. Na haar schooltijd vertrok Ellen uit de Weere voor de studie psychologie aan de Universiteit van Amsterdam en studeerde cum laude af. Haar belangstelling voor de samenhang tussen geest en lichaam van de mens groeide verder. In 1994 promoveerde zij cum laude op haar baanbrekend wetenschappelijk onderzoek op het UMC naar vrouwelijke seksualiteit.
Daarnaast deed Ellen wetenschappelijk onderzoek naar andere onderwerpen, waaronder seksueel functioneren bij kanker en de invloed van hormonen op seksualiteit. Het onderzoek van Ellen Laan naar de seksualiteitsbeleving van vrouwen werd internationaal vermaard. Ze ontving hiervoor meerdere onderscheidingen. In 2016 werd ze hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam.
Doe het met plezier of doe het niet
Nog meer bekendheid kreeg ze door het breed uitdragen van haar maatschappelijke missie: seksuele gelijkheid van man en vrouw in de slaapkamer. Ellen betoogde: fysiologisch zijn er geen verschillen tussen mannen en vrouwen in hun capaciteit voor seksueel genot. Vrouwen krijgen van oudsher te veel de verantwoordelijkheid in de schoenen geschoven om zich vooral te bekommeren om de beleving van hun bedpartner. Soms zelfs dat zij de druk voelen om orgasmes te faken en pijn te verbijten. Ze stelde aan de kaak dat seksuele voorlichting over de rol van meisjes zich richt op reproductie, voorkomen van zwangerschap en geslachtsziekten, kortom ‘rampenbestrijding’.
Seksuele voorlichting zou volgens Ellen moeten gaan over kennis van het eigen lichaam en het delen van plezier. In haar colleges en lezingen hierover toonde ze zich als een warm en betrokken mens. Ze werd een inspiratiebron voor een nieuwe generatie wetenschappers en feministen.
Maar geen ‘lustpil’
Voor moderne fratsen als de ‘lustpil’ voor meer zin in seks toonde ze geen enkel begrip. Ze streed tegen het op de markt brengen van zo’n ondeugdelijke medicatie voor vrouwen.
Ellens alternatief: zwelling en natheid zijn voor de vrouw een voorwaarde voor pijnloze penetratie. Als meisjes autonoom zijn hebben ze meer plezier in seks en weten beter wat ze willen. Ze kunnen bewuster kiezen voor hun eigen seksuele moment: pas als alle omstandigheden goed zijn. Ook vinden jongeren het steeds minder acceptabel om elkaar onder druk te zetten om seks te hebben.
Het gaat om seksuele gelijkwaardigheid met genegenheid en gedeeld genot. Dergelijke boodschappen landen goed bij het vaak jonge publiek. Het programma College Tour met Ellen Laan uit 2017 op You Tube geeft mooie voorbeelden.
Tekst samengesteld door: Netty Zander te Schagen (2024)
In november 2021 werd Ellen onderscheiden als Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw in haar woonplaats Diemen, waar zij kort daarna overleed aan borstkanker op 22 januari 2022.
