Woensdag 27 oktober vindt in Leiden de finale van de Academische Jaarprijs 2010 plaats. Onder de vijf deelnemers bevindt zich één team van historici werkzaam aan de Universiteit Utrecht. Zij ontwierpen een ondernemersspel over de Gouden Eeuw op basis van hun onderzoek naar de ontwikkeling van financiële markten. Met het geld van de prijs willen zij dat computerspel gaan maken. Op hun weblog (www.geldindegoudeneeuw.nl) komt u alles te weten over het spel en de mensen van Team Gelderblom, waaronder Ruben Schalk, die eerder dit jaar het Enkhuizer VOC 'aandeel' vond. Voor West-Friezen biedt het weblog een interessant onderdeel in de vorm van een lesbrief voor het middelbaar onderwijs over Olff Stevensz, een Enkhuizer ondernemer uit de Gouden Eeuw. U kunt ook een trailer van het spel bekijken als u hier klikt. Dit jaar kan bovendien iedereen teams helpen door daarop te stemmen voor de publieksprijs: http://weblogs.vpro.nl/labyrint/publieksprijs/.
Help mee met het realiseren van dit fascinerende geschiedenisspel en stem op Team Gelderblom!
Zoals u weet is in het Westfries Archief in Hoorn onlangs een wereldvondst gedaan: het oudste aandeel ter wereld. Het werd ontdekt door geschiedenisstudent Ruben Schalk.
Het bewijst maar weer eens hoe leuk (en hoe waardevol) geschiedenisonderzoek kan zijn. Maar dat hoeven we u niet te vertellen. Waarom dan deze brief?
Wij zijn een commissie van het Westfries Genootschap en dat genootschap wil het erfgoed uit het verleden zo goed mogelijk voor het nageslacht bewaren. Onze commissie richt zich daarbij vooral op het bevorderen van onderzoek dat kan dienen om dat erfgoed nader in kaart te brengen, te benoemen en erover te publiceren en te spreken. Dan gaat geschiedenis ook pas echt leven.
Wij hebben gemerkt dat velen dat ook willen maar dat het ontbreekt aan een overzicht waarin zichtbaar wordt wie of welke vereniging waarmee bezig is. Dat kan leiden tot onnodige verdubbelingen en zo kan men ook niet profiteren van al aanwezige kennis en deskundigheid.
Wij willen daarom, zo daar behoefte aan bestaat, op onze website een meldpunt openen waar een ieder kan aangeven aan welk onderwerp wordt gewerkt en wel op zo'n manier dat daaruit contacten tussen gelijkgestemden kunnen ontstaan.
Onze commissie verenigt in zich vele deskundigheden en ook leden met een groot netwerk. Zo zijn medewerkers van de beide archieven (in Hoorn en Alkmaar) het Westfries Museum en de Archeologische Dienst lid van onze commissie. Wij zijn bereid die deskundigheid en dat netwerk in te zetten om verenigingen en mensen die onderzoek doen behulpzaam te zijn.
Daarbij gaat het niet om het geven van cursussen (daar is al voldoende aanbod van) maar om problemen die men ontmoet bij het beginnen van een onderzoek of bij het aanpakken daarvan. Wij richten ons daarbij niet op stamboomonderzoekers maar wel op onderzoek dat gericht is op regionale of lokale onderwerpen. Ook dat kan eventueel via deze website (bijvoorbeeld in de vorm van een vraag en antwoordbank).
Bovendien heeft de commissie al een aantal jaren terug een regeling in het leven geroepen waaruit onderzoekskosten kunnen worden bestreden en is er onlangs een Westfriese Historische Reeks in het leven geroepen die kan dienen als publicatiemedium.
Kortom wij zijn bereid ons actief in te zetten, mits daar behoefte aan bestaat. Vandaar aan u de vraag om aan te geven of die behoefte er is.
Graag bereid tot nadere toelichting,
De voorzitter van de Commissie Geschiedschrijving,
Jos Bakker
Telefoon: 0229-247031
E-mail:
Nog altijd beheerst in het oude West-Friesland de kerktoren het stads- en dorpsbeeld. Voor de inwoners is die kerk een vertrouwd en geliefd herkenningsteken: torens geven de mensen het gevoel thuis te zijn. Sinds eeuwen staat de kerk centraal in het leven van een gemeenschap. Uurwerken geven de tijd aan; in Abbekerk toont een grote barometer zelfs de luchtdruk. Klokken roepen de mensen op voor kerkdiensten en begrafenissen.
Maar het kerkgebouw had eeuwenlang ook een maatschappelijke functie. Het was niet alleen het huis van God, het centrum van de eredienst. De kerk met het omringende erf was ook een huis van ontmoeting, een schuilplaats voor de regen, waar kinderen speelden, nieuwtjes werden uitgewisseld, muziek klonk en jongelui afspraakjes maakten.
Toen de secularisatie in de 20ste eeuw steeds sterker om zich heen greep, verloor de kerk haar centrale plaats in het leven. Kerkgebouwen werden te duur of overbodig, sommige zelfs met de grond gelijk gemaakt zonder een spoor achter te laten.
Onkerkelijk
West-Friezen gaan steeds minder naar de kerk. De erfenis van het religieuze verleden drukt op de kerkelijke instanties die verantwoordelijk zijn voor onderhoud en exploitatie. De financiële last is zwaar, de problemen zijn enorm. De keuze wordt steeds dringender: opheffen of samenvoegen van parochies en kerkelijke gemeenten, verkopen of afbreken van leegstaande kerkgebouwen, of een nieuwe bestemming vinden in samenspel met de niet-kerkelijke bevolking van stad of dorp.
Men staat gelukkig niet alleen. Zowel landelijk als regionaal zijn organisaties werkzaam om de helpende hand te bieden. Er zijn plaatselijke stichtingen, er is de inzet van gemeenten en provincie. Zoals de Vereniging van Westfriese Monumentale Kerken, de Stichting Oud-Hollandse Kerken en Reliplan, een bureau dat is gespecialiseerd in herbestemming van kerkgebouwen. En in praktisch iedere plaats zetten honderden vrijwilligers zich belangeloos in voor kerk en kerkelijk leven.
Inhoud
Was het toeval of regisseerde Lord George Murray vanuit de hemel de herdenking van zijn 250e sterfdag zelf? In ieder geval begon het zachtjes te regenen toen buiten de gerestaureerde gedenksteen van de beroemde Schot werd onthuld en de doedelzakmelodieën opklonken bij de oude muren van de Bonifaciuskerk in Medemblik.
Bloemen van de White Cocards (de witte strikjes).
Een groot aantal Schotten met in het oog lopende rokken (kilts) van Schotse ruitstof (tartan) was aanwezig bij deze herdenking die plaatsvond op donderdag 14 oktober. Daarbij natuurlijk ook veel genodigden uit Nederland, waaronder Jacques Winnubst, de schrijver van het nieuwe boek Incognito, een historische roman over Lord George Murray in Medemblik. Hij presenteerde dit boek tijdens de bijeenkomst in de Bonifaciuskerk.
Deze kerk zat vol met belangstellenden. Na de onthulling van de gedenksteen had iedereen een plaatsje gezocht in de indrukwekkende kerk. Het welkomstwoord werd uitgesproken door René van Iterson, historisch adviseur van de Scots Heritage en mede-organisator van de bijeenkomst. De andere organisatoren waren Stichting Stadsherstel Medemblik en de Oudheidkundige Vereniging Medenblick.
Schotse benen.
Daarna hield James Murray, nazaat van Lord George Murray in rechte lijn, een gedetailleerde inleiding over zijn familie, de campagne van 1745 om prins Charles Edward Stuart op de Engelse troon te krijgen en de veldslag bij Culloden, eind 1745.
Onthulling gedenksteen buiten de kerk.
Jacques Winnubst ging voorafgaand aan de boekpresentatie in op de jaren van Murray in Medemblik. Ten slotte vertelde Sylvia Robertson, archivaris van Blair Castle (Schotland), over het leven van George Murray vanaf zijn geboorte in 1694 tot zijn dood in Medemblik in 1760. Na zijn overlijden werd de Schotse edelman begraven in de Bonifaciuskerk. Zijn weduwe liet een grafsteen uithouwen en plaatsen. Ook werd een rouwbord met zijn wapen in de kerk opgehangen. Grafsteen en rouwbord zijn nog steeds te bewonderen.
De doedelzakspelers zetten hun beste beentje voor!
Tussen de verhalen door speelde Dennis van der Heijden toepasselijke melodieën op het orgel.
Na afloop van de lezingen opende burgemeester Theo van Eijk de tentoonstelling Een Schotse edelman in Medemblik. Deze tentoonstelling is de komende weken iedere middag te bezichtigen in de Bonifaciuskerk. Van harte aanbevolen!
Het bosje heide op de gedenksteen.
Wanneer we teruglopen, zien we dat er op de gedenksteen buiten een paar takjes heide liggen. We ontmoeten iemand die vertelt dat er ieder jaar een bosje Schotse heide en een stukje ruitstof neergelegd wordt op deze steen.
Uit alles wat we vanmiddag gezien en gehoord hebben, blijkt dat de Schotten hun tradities en historie een warm hart toedragen en levend houden.
Auteur Jacques Winnubst vertelt in de Bonifaciuskerk over de laatste jaren uit het leven
van Lord George Murray, die hij in Medemblik doorbracht.
tekst: Ina Broekhuizen-Slot
foto's: Theo Mes
De oproep in tijdschrift 't Vierkant van het Westfries Genootschap voor foto's en informatie over oude boetjes heeft al veel reacties opgeleverd. Fijn!
De redactie van 't Vierkant houdt zich van harte aanbevolen voor meer boetjes.
Steeds meer van deze agrarische monumentjes, elk met een eigen verhaal, verdwijnen geruisloos en onzichtbaar. Het is waardevol om iets van hun geschiedenis vast te houden.
Daarom de oproep. Reacties kunnen naar Ed Dekker, Woudrustlaan 15, 1711 KA Hensbroek, 06-13777445.
Een boetje in Lutjewinkel (foto Triny Pijper-Nobel, 't Veld).
Ed Dekker
Vorig jaar vatten de leden van de commissie organisatie en educatie het plan op om de cursus 'Kennismaken met West-Friesland' in verkorte vorm te geven aan raads- en collegeleden van de West-Friese gemeentes.
De plannen werden uitgewerkt en we stuurden een vooraankondiging van deze mini-cursus, die een ochtend zou duren, met twee datums naar de griffiers van de betrokken gemeentes. Al gauw kwam de vraag of er ook een derde bijeenkomst gehouden kon worden in oostelijk West-Friesland. Wij kwamen hieraan tegemoet en regelden een extra cursusochtend in Andijk.
Tineke Waal uit Schagen draagt een prachtig kostuum, zij is het mooiste plaatje tijdens deze cursusochtend.
In september werd de tweede uitnodiging verzonden, naar aanleiding daarvan kon men zich opgeven.Voor de eerste cursusochtend (op 2 oktober in Zandwerven) bleek té weinig belangstelling, de tweede ochtend in Eenigenburg (op 9 oktober met 15 deelnemers) en de derde in Andijk (op 16 oktober met 11 aanwezigen) gingen wel door.
Uiteraard moesten de docenten hun programma drastisch inkorten, van twee uur tot maximaal een half uur. De cursisten kregen dus korte verhalen voorgeschoteld over een aantal kenmerken van deze streek op het gebied van landschap, historie en cultuur. Aan het begin van de bijeenkomst werd gevraagd één woord op te schrijven waaraan men dacht bij West-Friesland.
Cursus in Andijk. Joop Schouten vertelt over de West-Friese streekdracht.
In het voorstelrondje lazen de deelnemers ook dit woord voor.
Een bloemlezing:
groen, thuis, grasland, stolp, slôte, landschap, landelijk, ruimte, vrijheid, eigenwijs, boerenland, skitterend, duidelijk, snokker, woids, gemoedelijk, Omringdijk, markt Schagen. Deze woorden zetten de sfeer, het waren zonder uitzondering positieve uitingen.
Als introductie keken we naar de promotie-dvd van ons genootschap. Vervolgens vertelde Ina Broekhuizen over het ontstaan van West-Friesland vanaf de late Steentijd tot aan ongeveer 1200 na Christus. Joop van Diepen ging met kennis van zaken in op ontstaan, ontwikkeling en kenmerken van de stolpboerderij. Netty Zander sloot aan bij het eerste verhaal. Onder de titel 'Land en water' toonde zij veel beelden van landschap en landschapselementen en gaf daarbij een duidelijke uiteenzetting over de landschappelijke historie.
Aandachtig luisterende cursisten.
Na de pauze hield Gerian Helder een levendig verhaal over namen en over handel en nijverheid in West-Friesland. Joop Schouten had het allermooiste plaatje meegenomen: Tineke Waal in prachtig West-Fries kostuum. Joop verhaalde over streekdracht, hoofdtooi en sieraden en sloot af met een korte inleiding over de streektaal. Als laatste zong hij, met begeleiding van Tineke, twee mooie liedjes in het West-Fries.
De deelnemers waren enthousiast over de mini-cursus West-Friesland. Voor herhaling vatbaar dus, wellicht over twee of drie jaar weer eens! Want kennis van het gebied is onmisbaar, zeker voor bestuurders!
Hierbij een compliment voor de docenten die twee lange zaterdagochtenden met veel inzet deze cursus gegeven hebben!
Tekst en foto's Ina Broekhuizen-Slot
'Land en water' is het thema van de Week van de Geschiedenis, die van 16 tot 24 oktober gehouden wordt. Een thema dat goed past bij de historie van West-Friesland.
De eeuwige strijd om land te winnen op het water en dat land te beschermen, is het onderwerp van twee lezingen die ons genootschap organiseert in het kader van de Week van de Geschiedenis.
De lezingen worden gehouden op zondagmiddag 17 oktober in Wadway en zondagmiddag 24 oktober in Schagen.
Beide middagen beginnen om 14 uur, inloop vanaf 13.30 uur, einde rond 16 uur.
In verband met onze ledenwerfactie is de entree voor leden en niet-leden deze keer gratis!
Lezing Wadway
Zondagmiddag 17 oktober, zaal de Vriendschap in Wadway.
Deze zomer was er twee maal de gelegenheid om te kijken in het hart van de Westfriese Omringdijk. Zowel bij Schellinkhout als bij Oosterleek konden belangstellenden de sleuven bezoeken, die gegraven waren voor archeologisch onderzoek.
Michiel Bartels, gemeentelijk archeoloog van Hoorn, vertelt over de eerste resultaten van dit archeologisch onderzoek aan de Zuiderdijk tussen Enkhuizen en Hoorn.
De sleuf bij Schellinkhout waarbij restanten van een dijkwoning uit de 16e eeuw werden gevonden.
Foto: Gerben Kazimier.
Lezing Schagen
Zondagmiddag 24 oktober, zaal Igesz, Markt 22 in Schagen, 14 uur.
Diederik Aten houdt een lezing over 'De kust gaat terug'.
Historicus Diederik Aten werkt bij het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Hij vertelt over de ontwikkeling van de Noordzeekust in historisch perspectief. Het accent ligt hierbij mede op de Hondsbossche Zeewering. Uiteraard wordt het verhaal verduidelijkt met beelden.
Onze kustverdediging is de laatste tijd vaak in het nieuws. De afgelopen jaren zijn er bijvoorbeeld allerlei werken uitgevoerd aan de Hondsbossche Zeewering bij Petten, maar nieuw onderzoek heeft uitgewezen dat er nog veel meer moet gebeuren. Factoren die hierbij een rol spelen zijn het opwarmen van het klimaat en de stijging van de zeespiegel. De problemen met de kust zijn echter 'oud nieuws'. Op diverse plekken is de kustlijn de afgelopen eeuwen met ettelijke kilometers achteruit gegaan. Dorpen als Petten en Egmond aan Zee verdwenen diverse malen langzaam maar zeker in zee en werden landinwaarts weer opgebouwd. Zeer spectaculair is het instorten van de kerktoren van Egmond aan Zee. Door de gestage kustafslag was deze direct aan het strand komen te staan. Tijdens een zware storm in 1741 viel de ondermijnde toren tenslotte met donderend geraas in elkaar. Tijdens de lezing volgen we aan de hand van een keur van oude kaarten en prenten de ontwikkelingen op de voet en krijgen we een mooi beeld van de enorme dynamiek van ons kustsysteem.
De op het strand in elkaar gezakte kerktoren van Egmond aan Zee, 1741.
Over de veranderingen aan de Noordzeekust wordt op zondag 24 oktober
een lezing gehouden in Schagen (bron: Regionaal Archief, Alkmaar).
Op zaterdag 16 oktober gaan de schatkamers van het Westfries Archief open voor het publiek. Het Westfries Archief pakt samen met Programmabureau Westfriese Omringdijk groots uit op de landelijke archievendag. Je kunt er van 11.00 tot 16.00 uur terecht voor een interactieve rondleiding, om je familiestamboom uit te zoeken en je kunt meedoen met het nieuwe fenomeen ‘geocaching’. Voor geoefende ‘geocachers’ lanceren het Westfries Archief en het Programmabureau Westfriese Omringdijk diverse nieuwe geocacheroutes in de regio.
Het Westfries Archief bevat een schat aan informatie over de historie van West-Friesland. Onlangs vond een student er 's werelds oudste aandeel. ‘Veel mensen hebben ten onrechte een stoffig beeld bij een archief. Het bevat ontzettend veel waardevolle documenten. Als je maar een beetje interesse in de geschiedenis hebt, kun je hier boeiende verhalen achterhalen’, aldus Dirk Dekema, directeur van het Westfries Archief. Om hier kennis mee te maken kun je tijdens de landelijke archievendag een interactieve rondleiding volgen in het Westfries Archief. Deze rondleiding staat onder andere stil bij het VOC-aandeel en de manuscriptkaart van West-Friesland uit 1654.
Geocaching
Geocaching is een moderne manier van schatzoeken. Met behulp van een GPS-ontvanger ga je op zoek naar een verborgen object, waarvan je alleen de gps-coördinaten weet. Het is een actieve hobby die steeds meer in opkomst is. Er zijn al enkele geocacheroutes in de regio. Op zaterdag 16 oktober lanceren het Westfries Archief en het Programmabureau Westfriese Omringdijk hun geocacheroutes. De routes “Uit het leven van een…” en de route ‘Verborgen schatten van de dijk’ voeren uiteindelijk naar een gezamenlijke bonuscache (de grote schat). Wil je meer weten over geocaching? Bij het Westfries Archief krijg je uitleg en kun je zelfs op zoek gaan naar je eerste schat in de directe omgeving.
Met de route van het Westfries Archief treed je in de voetsporen van je West-Friese voorouders. De ‘Verborgen schatten van de dijk’ voert je langs dertien gemeenten aan de Westfriese Omringdijk. Wie vindt als eerste de grote, historische, gezamenlijke bonuscache?
Familiestamboom
Wie benieuwd is naar zijn of haar familiehistorie kan uitleg krijgen over ‘genealogie’. Vrijwilligers van de Nederlandse Genealogische Vereniging (NGV) helpen je op weg met je onderzoek. Als je hier op zaterdag 16 oktober een start mee wilt maken, neem dan zoveel mogelijk gegevens mee van je grootouders of zelfs overgrootouders. Denk hierbij aan hun geboortedatum, geboorteplaats en trouwdatum. Deze informatie kun je bijvoorbeeld in oude trouwboekjes vinden.
Meer informatie
Kijk voor meer informatie over het Westfries Archief op www.westfriesarchief.nl. Wil je meer weten over de landelijke archievendag in het Westfries Archief, neem dan contact op met een van de medewerkers via 0229 282500.
Voor meer informatie over de Westfriese Omringdijk of over de geocacheroute ‘Verborgen schatten van de dijk’ kijk je op www.westfrieseomringdijk.nl.
De meeste West-Friese dorpen zijn lintdorpen: de huizen staan langs één lange hoofdstraat met een enkele zijweg. Alleen het komdorp Opperdoes vormt hierop een uitzondering. Middelpunt van ieder dorp zijn de beeldbepalende kerken met, meestal daar tegenover, de cafés.
De oudste gebouwen in een dorp zijn doorgaans de hervormde of protestantse kerken. Oorspronkelijk waren dit rooms-katholieke kerken, maar na de Reformatie kwamen die in handen van de protestanten. In de tweede helft van de 19de eeuw werden er onder leiding van fanatieke bouwpastoors nieuwe, indrukwekkend grote rooms-katholieke kerken gebouwd. Deze 'West-Friese kathedralen' staan meestal aan de andere kant van het dorp, zo ver mogelijk bij de hervormde kerk vandaan.
De verenigingen hadden hun onderkomen in de cafés. Ook hier gold, net als bij de middenstand: ieder geloof zijn eigen plek.
Toneel, zang, floralia, biljart- en kaartclubs zorgden voor sociale binding en gemeenschapszin. In een groot aantal dorpen is nu geen café meer te bekennen. Een dorpshuis heeft vaak de café-functie overgenomen.
Rond kerken en kroegen, maar ook op andere plaatsen in de West-Friese dorpen, zweven verhalen. Een twaalftal van die verhalen vormt de inhoud van dit deel van 'West-Friesland toen en nu'. Het zijn verhalen over moren en messenmakers, over arrogante Goudse notabelen en succesvolle zaadhandelaren. De kinderen leerden taal en rekenen onder strenge onderwijzers en met de West-Friese wezen was dat niet anders.
Natuurlijk zijn er vertellingen over feesten. Een bonte kroeg in Warmenhuizen en carnaval vieren of je leven ervan afhangt in Zwaag. En over huisvlijttentoonstellingen die uitgroeien tot vermaarde bloemencorso's. Maar bovenal gaat het over gezellige dorpsgemeenschappen die precies weten wat ze willen. Of beter gezegd, die puur oigenwois benne.
Inhoud
Uitnodiging
Het bestuur van de Stichting Westfriese Families organiseert een informatieve bijeenkomst over stamboomonderzoek.
Zondagmiddag 10 oktober 2010
aanvang 14.00 uur
Dorpshuis 'De Brink' Obdam
adres: Dorpsstraat 155, Obdam
tel. 0226-451791
5 min. loopafstand van het NS station.
Toegang gratis met kopje koffie/thee, overige consumpties voor eigen rekening.
Programma:
Welkomstwoord door de voorzitter Harold D.E. Bos.
Korte inleidingen van ca. 10 minuten:
-Het belang van het vastleggen van 'gesproken geschiedenis' en hoe dit aan te pakken, door Harold Bos.
-Het belang van het documenteren en het behoud van historisch fotomateriaal, door Harold Bos.
-Een toelichting over een kwartierstaat en een stamreeks in mannelijke en vrouwelijke lijn door bestuurslid Jaap Raat.
Gelegenheid tot het stellen van vragen na ieder inleiding.
Pauze (ca. 15 min.)
Met informatietafel, verkoop oude kwartaalbladen, familieboekjes, publicaties enz. en mogelijkheid tot aanmelden van het donateurschap voor €10 per jaar van de Stichting Westfriese Families.
Na de Pauze
Korte lezing door de voorzitter.
Het belang van vermeldde getuigen bij doop, huwelijk en overlijden, voor verder onderzoek naar aanverwante families en onderlinge relaties.
Als voorbeeld de Lutherse familie (van den) Bos, Hoorn, 18e eeuw.
Vragenronde,
16.00 uur afsluiting bijeenkomst.
e.v.t. informeel samenzijn tot 17.00 uur.
