Woning ‘bedrijfsmoeder’ nu museum
Dat het huis aan de Scheidersweg in Winkel, waar ze na haar huwelijk met Bertus Spaansen in 1938 ging wonen, na haar overlijden in 1994 een museum zou worden, kon Agie Spaansen-Mak niet bevroeden toen ze op haar ziekbed aan haar kinderen vroeg ,,Wat gaat er straks met mijn huisje gebeuren?’’ ,,Mam, hier zal nooit meer iemand wonen’’, kreeg ze als antwoord van haar zoons. Het boerderijtje is na haar dood niet alleen een museum van Spaansen bv geworden, maar ook een eerbetoon aan ‘bedrijfsmoeder’ Agie Spaansen, de stille kracht op de achtergrond van het familiebedrijf Spaansen, dat in 2026 tachtig jaar bestaat.
De woonkamer in het museum.
De slaapkamer van Agie.
Agatha Margaretha Mak, geboren 21 april 1914 in ’t Zand, maakte deel uit van het gezin van Agatha Boekel en petroleumventer Dirk Mak, dat acht kinderen telde. Ze kreeg de roepnaam Agie en na haar schooltijd – ,,Ik heb een goede jeugd gehad’’ – werkte ze in de huishouding, onder meer bij de plaatselijke huisarts.
Ze leerde Bertus Spaansen (1910-1978) uit Tuitjenhorn kennen tijdens een dansavond in Warmenhuizen en dat leidde tot verkering. Hij kwam uit het gezin van Grada Baars en Hubertus Spaansen met dertien kinderen. De traditie van grote (katholieke) gezinnen werd voortgezet door Agie en Bertus: zij kregen dertien kinderen.
Trouwfoto van Bertus en Agie.
Start transportbedrijf
Na hun huwelijk in ’t Zand ging het echtpaar in Winkel wonen. Bertus had landwerk in de Groetpolder en aan de Scheidersweg konden ze een deel van een boerderij huren. Toen de andere bewoners in 1951 vertrokken, konden Agie en Bertus het hele huis kopen voor 2550 gulden. Later is de woning verbouwd en ingedeeld zoals het nu is.
In 1946 kocht Bertus een vrachtwagen en begon een transpostbedrijf: de start van de huidige Spaansen bv. Fruit en melk waren de producten die Bertus met zijn wagen vervoerde. Er waren toen al vijf zonen geboren en er volgden er meer. In 1950 was Ada – na zes jongens – het eerste meisje in het gezin. Anno nu is Ada van de Wal-Spaansen de gastvrouw in het familie/bedrijfsmuseum. Zij leidt bezoekers rond en vertelt mooie verhalen uit het rijke verleden.
Vooral ook over moeder Agie, die een steeds grotere rol in de gezinsorganisatie speelde naarmate er meer zonen in het bedrijf werkten. Want dat was vaste prik: zo gauw ze konden werken, werden ze ingeschakeld en wanneer ze hun rijbewijs hadden, ‘kregen’ ze alle negen hun eigen vrachtwagen.
Een compilatie van briefjes van de zonen om gewekt te worden door moeder Agie. Ze hadden geen wekker. (foto Westfries Genootschap/Netty Zander)
Wekbriefjes
En al die mannen moesten op verschillende tijden op pad: ze schreven daarom voor moeder ‘wekbriefjes’, zodat Agie ze om de beurt wakker kon maken en dan er voor zorgde dat hun ontbijt – diverse soorten pap – klaarstond. ,,Ook het warm eten ’s avonds was een hele organisatie met zonen die allemaal op verschillende tijden thuiskwamen en ook nog niet allemaal hetzelfde eten lustten’’, vertelt Ada van de Wal-Spaansen over die jaren.
Oorkonde ‘Meeste familieleden werkzaam in hetzelfde bedrijf’’ uit 1989 van het Groot Guinness Record Boek (foto Westfries Genootschap/Netty Zander)
Over haar moeder raakt Ada niet snel uitgepraat. ,,Op elk brood dat ze aansneed, zette ze een kruisje. Sommige ouderen zullen zich dat misschien ook nog herinneren van vroeger. In het grote gezin was het jarenlang armoe troef. Kleine zelfstandigen kregen geen kinderbijslag en de boodschappen moesten vaak op de pof worden geleverd.’’
,,Voor verjaardagen en vakanties was geen geld, maar Sinterklaas, daar geloofden vader en moeder in! Dat was elk jaar weer feest met zo’n groot gezin. En bij Spaansen is Sinterklaas nog altijd een feest. Voor het personeel en voor de familie, en dat zijn er nogal wat, want die telt met alle aangetrouwden zo’n 200 personen, een bioscoop vol!’’
Gedenkboek
,,Moeder Agie was erg blij met het mooie gedenkboek met familieverhalen dat ze voor haar vijfenzeventigste verjaardag kreeg van kinderen en kleinkinderen Later sprak ze op haar ziekbed vaak over de rijkdom van al die kinderen en kleinkinderen. Ze kreeg kanker en haar eigen kinderen, die allemaal in de buurt woonden, zorgden in ploegendienst voor haar. Agie had een groot geloof en vroeg zich af wanneer Onze Lieve Heer haar zou komen halen.’’
De stolp van Spaansen in Winkel waar het allemaal begon. Het boerderijtje staat nu tussen de bedrijfsbebouwing (foto archief Mediahuis)
Dat gebeurde dus op 17 januari 1994 en sindsdien heeft er niemand meer gewoond in het huis dat moeder Agie zo dierbaar was. Het is ingericht gebleven alsof ze net even de deur is uitgelopen. Daarnaast is het tevens een bedrijfsmuseum van Spaansen bv waarvan de directie in 2025 door de negen broers – de tweede generatie – is overdragen aan de derde generatie: de neven met de familienaam Spaansen die nu de baas zijn van het in 2026 tachtig jaar bestaande bedrijf.
Bronnen:
Ada van der Wal-Spaansen
Diverse uitgaven familie/bedrijf Spaansen
Een huis dat al 24 jaar leeg staat, Noordhollands Dagblad 1 juni 2018, Liesanne Schoon.
Tekst samengesteld door: Peter Smit te Alkmaar (2026)
